Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

Devanagari script

तदेते तरवः सर्वे संत्वभोज्यफला नृणाम् । विभ्रष्टसर्वसौभाग्याः कुसुमस्तबकोज्झिताः

Transliteration

tadete taravaḥ sarve saṃtvabhojyaphalā nṛṇām | vibhraṣṭasarvasaubhāgyāḥ kusumastabakojjhitāḥ

Translation

پس یہ سب درخت ایسے ہو جائیں کہ ان کے پھل انسانوں کے لیے قابلِ تناول نہ رہیں؛ اپنی ساری دلکشی سے محروم اور پھولوں کے گچھوں سے خالی ہو جائیں۔

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karta (Demonstrative/कर्ता-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular), सर्वनाम (Pronoun)

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), बहुवचन (Plural), सर्वनाम (Pronoun)

• तरवः: trees
• तरवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), बहुवचन (Plural)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier of taravaḥ/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• सन्तु: let them be
• सन्तु: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद (Parasmaipada), तृतीयपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)

• अभोज्य-फलाः: having inedible fruits
• अभोज्य-फलाः: Visheshana (Predicate adjective of taravaḥ/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-भोज्य (भुज् धातु, यत्-प्रत्यय; negated) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (अभोज्यानि फलानि येषां ते), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• नृणाम्: of men / for people
• नृणाम्: Sambandha (For/of people/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन (Plural)

• विभ्रष्ट-सर्व-सौभाग्याः: deprived of all beauty/fortune
• विभ्रष्ट-सर्व-सौभाग्याः: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विभ्रष्ट (भ्रंश् धातु, क्त-प्रत्यय) + सर्व (प्रातिपदिक) + सौभाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वं सौभाग्यं येषां विभ्रष्टं ते), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• कुसुम-स्तबक-उज्झिताः: bereft of clusters of flowers
• कुसुम-स्तबक-उज्झिताः: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुसुम (प्रातिपदिक) + स्तबक (प्रातिपदिक) + उज्झित (उज्झ्/त्यज् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: तत्पुरुष-समास (कुसुमस्तबकैः उज्झिताः/वर्जिताः), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

Speaker

Durvāsā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rukmiṇī-vana (Dvārakā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The grove transforms: blossoms vanish, clusters fall away, trees stand dull and stripped of charm; people look on in shock as abundance becomes inedible and joyless.

Characters & Entities

• Durvāsā
• Trees of Rukmiṇī-vana (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma portrays a living link between moral-spiritual forces and nature; wrongdoing or offense can diminish a place’s abundance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rukmiṇī-vana in Dvārakā is the implied setting, showing how a sacred grove can be altered by a rishi’s pronouncement.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an imprecatory statement (śāpa) affecting the grove’s trees.