Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 48

Devanagari script

द्वारकावासिनश्चैव जनाः काननशोभया । हृष्टचित्ताः समाजग्मुरनिशं रुक्मिणीवनम्

Transliteration

dvārakāvāsinaścaiva janāḥ kānanaśobhayā | hṛṣṭacittāḥ samājagmuraniśaṃ rukmiṇīvanam

Translation

اور دوارکا میں بسنے والے لوگ بھی، جنگل کی دلکشی سے مسرور ہو کر، ہمیشہ خوش دل ہو کر رُکمِنی کے بن کی طرف جاتے رہتے تھے۔

Word by Word

• द्वारका-वासिनः: the residents of Dvārakā
• द्वारका-वासिनः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वारका (प्रातिपदिक) + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (द्वारकायां वासिनः = inhabitants of Dvārakā)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction: and)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (particle: indeed/just)

• जनाः: people
• जनाः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• कानन-शोभया: by/with the beauty of the forest
• कानन-शोभया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कानन (प्रातिपदिक) + शोभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (काननस्य शोभा = beauty of the forest)

• हृष्ट-चित्ताः: with delighted hearts
• हृष्ट-चित्ताः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (कृदन्त; √हृष् + क्त) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः कर्मधारयः (हृष्टं चित्तं येषाम्/हृष्टचित्ताः = delighted-minded)

• समाजग्मुः: they assembled / came
• समाजग्मुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार; प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• अनिशम्: continually
• अनिशम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनिशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb: continually/without pause)

• रुक्मिणी-वनम्: Rukmiṇī’s grove
• रुक्मिणी-वनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (रुक्मिण्याः वनम् = Rukmiṇī’s grove)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Dvārakā Māhātmya; not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rukmiṇī-vana

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Dvārakā residents, smiling and uplifted, walk again and again into a radiant grove dedicated to Rukmiṇī—trees in bloom, pathways shaded, offerings carried in baskets.

Characters & Entities

• Dvārakā
• Rukmiṇī
• Rukmiṇī-vana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places are not only rivers and temples but also sacred groves; devotion expresses itself through repeated darśana and visitation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rukmiṇī-vana (Rukmiṇī’s sacred grove) in Dvārakā is directly praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; continual visitation (aniśam) suggests regular devotional practice and pilgrimage.