Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

उत्कण्ठिता अति वयं श्रोतुं द्वारवतीं मुदा । इदमादौ बुभुत्सामश्चित्तखेदापनुत्तये

Transliteration

utkaṇṭhitā ati vayaṃ śrotuṃ dvāravatīṃ mudā | idamādau bubhutsāmaścittakhedāpanuttaye

Translation

ہم نہایت شوق اور مسرت کے ساتھ دواروتی کی کتھا سننے کے خواہاں ہیں۔ پہلے ہم یہ سمجھنا چاہتے ہیں تاکہ دل کا رنج و کرب دور ہو جائے۔

Word by Word

• उत्कण्ठिताः: eager/longing
• उत्कण्ठिताः: विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: उत्कण्ठित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (eager/longing)

• अति: very
• अति: सम्बन्ध (Intensifier)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अतिशयार्थक-उपसर्ग/निपातः (very/exceedingly)

• वयम्: we
• वयम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (we)

• श्रोतुम्: to hear
• श्रोतुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (infinitive): 'to hear'

• द्वारवतीम्: Dvāravatī (Dwaraka)
• द्वारवतीम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: द्वारवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Dvāravatī as object of hearing)

• मुदा: with joy
• मुदा: करण (Manner/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (with joy)

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (this)

• आदौ: at first
• आदौ: कालाधिकरण (Temporal location)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूतम् (adverbial locative): 'at first/in the beginning'

• बुभुत्सामः: we wish to know
• बुभुत्सामः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्; इच्छार्थक-रूपम् (desiderative sense: we wish to know)

• चित्तखेदापनुत्तये: for the removal of mental distress
• चित्तखेदापनुत्तये: सम्प्रदान (Purpose/benefit)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक) + खेद (प्रातिपदिक) + अपनुत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, चतुर्थी-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः (षष्ठी/तत्पुरुष-परम्परा): चित्तस्य खेदः → चित्तखेदः; तस्य अपनुत्तिः → चित्तखेदापनुत्तिः; चतुर्थी (for removal)

Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvāravatī (Dvārakā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (sages)

Visual Art Cues

Scene: A circle of sages, faces bright with anticipation, request the sacred account of Dvāravatī; the setting suggests an āśrama near the western sea, with palm-leaf manuscripts and a calm, purifying atmosphere.

Characters & Entities

• Ṛṣis
• Dvāravatī (Dvārakā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing the māhātmya of a holy place with faith brings inner clarity and relief from mental distress.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvāravatī/Dvārakā—explicitly requested as the subject of joyous sacred narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (listening) to tīrtha-māhātmya as a devotional discipline; no external rite is specified.