Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

तेन चक्रे न रोषं स सेतुपालो जनार्दनः । भृगोर्यश्चरणाघातं दधार हृदि लाञ्छनम्

Transliteration

tena cakre na roṣaṃ sa setupālo janārdanaḥ | bhṛgoryaścaraṇāghātaṃ dadhāra hṛdi lāñchanam

Translation

اسی سبب جناردن، سیتوپال یعنی نظامِ عالم کے نگہبان، غضبناک نہ ہوا؛ اور بھِرگو کے قدم کی ضرب کو اس نے اپنے سینے پر نشان کی طرح برداشت کیا۔

Word by Word

• तेन: by him/with that
• तेन: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण/सह), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः (Instrumental singular: 'by/with him/that')

• चक्रे: did/made
• चक्रे: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्; 'कृ' धातोः रूपम् (he did/made)

• न: not
• न: सम्बन्ध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negative particle)

• रोषम्: anger
• रोषम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: रोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम् (accusative singular)

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः (he)

• सेतुपालः: protector of the bridge (Setu)
• सेतुपालः: कर्ता (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: सेतु (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (सेतोः पालः = protector of the bridge/causeway)

• जनार्दनः: Janārdana (Vishnu/Krishna)
• जनार्दनः: कर्ता (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: जनार्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विष्णोः नाम (Janārdana)

• भृगोः: of Bhṛgu
• भृगोः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), एकवचनम् (genitive singular: of Bhṛgu)

• यः: who
• यः: कर्ता (Subject of relative clause)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धबोधक-यः (relative pronoun: who)

• चरणाघातम्: a blow of the foot
• चरणाघातम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: चरण (प्रातिपदिक) + आघात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (चरणस्य आघातः = blow/strike of the foot)

• दधार: bore/endured
• दधार: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; 'धृ' धातोः रूपम् (he bore/held)

• हृदि: in (his) heart
• हृदि: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम् (locative singular: in the heart)

• लाञ्छनम्: a mark/sign
• लाञ्छनम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: लाञ्छन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम् (mark/sign)

Speaker

Ṛṣis (continuing praise)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bhṛgu’s foot touches Kṛṣṇa’s chest; Kṛṣṇa remains serene, accepting the mark as a sign, embodying the protector of dharma while sages look on in awe.

Characters & Entities

• Janārdana (Kṛṣṇa/Viṣṇu)
• Bhṛgu
• Ṛṣis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kṣamā (forbearance) and humility before sages are supreme virtues; dharma is upheld by restraint, not retaliation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā by narrative association—its māhātmya includes accounts of Kṛṣṇa’s exemplary conduct.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse teaches ethical discipline and reverence in sacred contexts.