Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 50

Devanagari script

जितं भो जितमस्भाभिर्धन्या धन्यतमा वयम् । दैवादपगतो मोहो ज्ञातं तीर्थोत्तमोत्तमम्

Transliteration

jitaṃ bho jitamasbhābhirdhanyā dhanyatamā vayam | daivādapagato moho jñātaṃ tīrthottamottamam

Translation

فتح ہوئی، ہاں—فتح ہماری ہے! ہم مبارک ہیں، نہایت مبارک۔ مشیتِ الٰہی سے ہمارا وہم دور ہوا اور ہم نے تمام تیرتھوں میں سب سے برتر تیرتھ کو پہچان لیا۔

Word by Word

• जितम्: won; victory (is) achieved
• जितम्: Kriya (Exclamation/भाववाच्य)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भावे प्रयोगः (elliptic: 'victory is won')

• भो: O!
• भो: Sambodhana (Address)
• Type: Indeclinable
• Root: भो (अव्यय)
• Form: सम्बोधन-निपात (vocative particle)

• जितम्: won indeed
• जितम्: Kriya (Exclamation)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति-बल (emphatic repetition)

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: Kartr-karana (Agent expressed instrumentally)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; सर्वनाम

• धन्याः: fortunate, blessed
• धन्याः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (of वयम्)

• धन्यतमाः: most fortunate
• धन्यतमाः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तमप्-प्रत्यय (superlative)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• दैवात्: by fate; from destiny
• दैवात्: Hetu (Cause)
• Type: Noun
• Root: दैव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे कारणे (by fate)

• अपगतः: has gone away, departed
• अपगतः: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: अप-गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• मोहः: delusion
• मोहः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: मोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ज्ञातम्: is known/has been known
• ज्ञातम्: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भावे प्रयोगः (it is known)

• तीर्थोत्तमोत्तमम्: the supreme best of pilgrimage places
• तीर्थोत्तमोत्तमम्: Karma (Object of ज्ञातम्, understood)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (तीर्थेषु उत्तमम् उत्तमम् = सर्वोत्तमं तीर्थम्)

Speaker

Pilgrims/assembled tīrthas and attendants (collective voice within Prahlāda’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame) / internal audience of tīrthas

Visual Art Cues

Scene: A chorus of pilgrims or personified tīrthas exclaiming ‘Jaya!’ as a radiant realization dawns; a subtle aura of Kṛṣṇa’s grace dispels a dark veil of delusion, revealing a luminous sacred landscape of Dvārakā by the sea.

Characters & Entities

• tīrtha (supreme tīrtha)
• divine will (daiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognizing the supreme tīrtha is portrayed as a spiritual victory that dispels delusion and confirms one’s blessedness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse celebrates the discovery/recognition of the ‘tīrthottamottama,’ understood in context as Dvārakā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed; the emphasis is on inner awakening and acknowledgement of the supreme holy place.