Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

सफलं जीवितं तेषां कलौ नृपवरोत्तम ये । षां न स्खलितं चित्तं द्वारकां प्रति गच्छताम्

Transliteration

saphalaṃ jīvitaṃ teṣāṃ kalau nṛpavarottama ye | ṣāṃ na skhalitaṃ cittaṃ dvārakāṃ prati gacchatām

Translation

اے بہترین بادشاہ! کلی یگ میں انہی کی زندگی کامیاب ہے—جو دوارکا کی طرف روانہ ہوتے ہوئے اپنے دل کو لغزش میں نہیں پڑنے دیتے۔

Word by Word

• सफलम्: fruitful
• सफलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सफल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (जीवितम् इत्यस्य)

• जीवितम्: life
• जीवितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तेषाम्: of those
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• कलौ: in the Kali age
• कलौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• नृपवरोत्तम: O best of kings
• नृपवरोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (नृपाणां वरः उत्तमः)

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; (पाठे 'षां' = 'येषाम्' संक्षेप/प्राकृत-रूप)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• स्खलितम्: has slipped/faltered
• स्खलितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्खल् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विधेय-विशेषण (चित्तम् इत्यस्य)

• चित्तम्: mind
• चित्तम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• द्वारकाम्: Dvārakā
• द्वारकाम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वारका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• प्रति: towards
• प्रति: Sambandha (Direction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय/पूर्वसर्ग (preposition-like indeclinable: towards)

• गच्छताम्: of those going
• गच्छताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: कृदन्त—शतृ (present active participle) 'गच्छत्' का षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; (गच्छताम् = of those who go)

Speaker

Skanda (deduced from Dvārakā Māhātmya discourse style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpavara (best of kings)

Visual Art Cues

Scene: A king addresses pilgrims: those walking toward Dvārakā with unwavering minds are shown with a steady flame above the heart; storms and distractions appear at the margins but do not sway them; Dvārakā shines ahead.

Characters & Entities

• Dvārakā
• Kali-yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steadfast intention (sankalpa) toward a sacred goal is itself a mark of spiritual success, especially in Kali-yuga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, as the pilgrimage-destination that crowns life with fulfillment.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; the emphasis is on unwavering resolve while undertaking the journey to Dvārakā.