Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

कृत्वा स्नानं यथोक्तं तु संतर्प्य पितृदेवताः । चक्रतीर्थात्समादाय शिलांश्चक्रांकिताञ्छुभान् । पूजिताः पुरुषसूक्तेन यथोक्तविधिना नृप

Transliteration

kṛtvā snānaṃ yathoktaṃ tu saṃtarpya pitṛdevatāḥ | cakratīrthātsamādāya śilāṃścakrāṃkitāñchubhān | pūjitāḥ puruṣasūktena yathoktavidhinā nṛpa

Translation

مقررہ طریقے سے اسنان کر کے اور پِتروں کے دیوتاؤں کو ترپت کر کے، اے راجن، اس نے چکر تیرتھ سے شُبھ پتھر لیے جو چکر کے نشان سے مُہر بند تھے۔ پھر اس نے مقررہ ودھی کے مطابق پُرُش سوکت سے ان کی پوجا کی۔

Word by Word

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund) ‘having done’

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; Accusative singular

• यथोक्तम्: as prescribed
• यथोक्तम्: Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यथा + उक्त (कृदन्त; समास/उपपद)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular used adverbially; अव्ययीभाव (यथा उक्तम् = as said)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• संतर्प्य: having satisfied
• संतर्प्य: Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + तृप् (धातु) → संतर्प्य (ल्यप्)
• Form: अव्ययकृदन्त (ल्यप्/gerund) ‘having satisfied (by offerings)’

• पितृदेवताः: the ancestral deities (pitṛs)
• पितृदेवताः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ + देवता (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; Accusative plural; तत्पुरुष (पितॄणां देवताः)

• चक्रतीर्थात्: from Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: चक्र + तीर्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; Ablative singular; तत्पुरुष (चक्रस्य तीर्थम्)

• समादाय: having taken
• समादाय: Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + दा (धातु) → समादाय (ल्यप्)
• Form: अव्ययकृदन्त (ल्यप्/gerund) ‘having taken/collected’

• शिलान्: stones
• शिलान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; Accusative plural

• चक्रांकितान्: marked with a discus (chakra)
• चक्रांकितान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चक्र + अंकित (कृदन्त; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural; विशेषण (of शिलान्); तत्पुरुष (चक्रेण अंकित)

• शुभान्: auspicious
• शुभान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural; विशेषण (of शिलान्)

• पूजिताः: were worshipped
• पूजिताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु) → पूजित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; PPP; ‘were worshipped’ (subject implied: शिलाः/ते)

• पुरुषसूक्तेन: with the Puruṣa-sūkta hymn
• पुरुषसूक्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुरुष + सूक्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Instrumental singular; तत्पुरुष (पुरुषस्य सूक्तम्)

• यथोक्तविधिना: by the prescribed method
• यथोक्तविधिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यथोक्त + विधि (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Instrumental singular; तत्पुरुष (यथा उक्तः विधिः तेन)

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative singular (address)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Dvārakā-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha (Dvārakā)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa) explicitly addressed

Visual Art Cues

Scene: After bathing, the pilgrim offers water to pitṛs, then reverently lifts smooth stones bearing a discus-like mark from Cakratīrtha and performs Vedic worship, chanting the Puruṣasūkta.

Characters & Entities

• Pitṛs (ancestors)
• Cakratīrtha
• Puruṣasūkta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-practice integrates devotion and duty: bathing, honoring ancestors, and worship through Vedic hymns together uphold dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha at Dvārakā, from which auspicious cakra-marked stones are obtained for worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna, Pitṛ-tarpaṇa (satisfying ancestors), collecting cakra-marked stones, and worship using the Puruṣasūkta according to proper vidhi.