Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

पुष्करे कार्त्तिकीं कृत्वा यत्फलं वर्षकोटिभिः । तत्फलं द्वारकावासे दिनेनैकेन जायते

Transliteration

puṣkare kārttikīṃ kṛtvā yatphalaṃ varṣakoṭibhiḥ | tatphalaṃ dvārakāvāse dinenaikena jāyate

Translation

پشکر میں کارتکی ورت کروڑوں برس کرنے سے جو ثواب ملتا ہے، وہی ثواب دوارکا میں صرف ایک دن رہنے سے حاصل ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• पुष्करे: at Puṣkara
• पुष्करे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (स्थानवाचकः)

• कार्त्तिकीम्: the Kārttikī observance (in Kārttika month)
• कार्त्तिकीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्त्तिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (कार्त्तिकी-व्रतम्/पूजा)

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund), ‘having done/performed’

• यत्: whatever
• यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘फलम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• वर्षकोटिभिः: by (means of) crores of years (i.e., over crores of years)
• वर्षकोटिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वर्षकोटि (प्रातिपदिक; वर्ष + कोटि)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), बहुवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (वर्षाणां कोटयः)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘फलम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• द्वारकावासे: in dwelling at Dvārakā
• द्वारकावासे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वारकावास (प्रातिपदिक; द्वारका + वास)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः तत्पुरुषः (द्वारकायां वासः)

• दिनेन: by a day; within a day
• दिनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• एकेन: one
• एकेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘दिनेन’ इत्यस्य विशेषणम्

• जायते: arises/comes to be
• जायते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

Speaker

Mārkaṇḍeya (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (benchmark: Puṣkara Kārtikī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Split-scene: Puṣkara lake with Kārtika lamps and pilgrims contrasted with Dvārakā’s sea-shore temple; a single day in Dvārakā shown as a radiant ‘scale’ outweighing vast years at Puṣkara.

Characters & Entities

• Puṣkara
• Kārttika (month/observance)
• Dvārakā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Certain sacred abodes concentrate spiritual power; even brief contact through residence can surpass long austerities elsewhere.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā is glorified as exceptionally merit-giving; Puṣkara is cited as a renowned comparator tied to Kārtika observances.

What ritualistic prescription is mentioned?

Residence in Dvārakā for one day is presented as a powerful practice; Kārtikī at Puṣkara is referenced comparatively.