Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 73

Devanagari script

श्रीविष्णुरुवाच । मुक्तितीर्थमिदं रुद्धं भवद्भिः पापकर्मभिः । तस्माद्धनिष्ये सर्वांश्च दानवान्नात्र संशयः

Transliteration

śrīviṣṇuruvāca | muktitīrthamidaṃ ruddhaṃ bhavadbhiḥ pāpakarmabhiḥ | tasmāddhaniṣye sarvāṃśca dānavānnātra saṃśayaḥ

Translation

شری وِشنو نے فرمایا: تم گناہگاروں نے اس مُکتی تیرتھ کو روک دیا ہے۔ اس لیے میں تمام دانَووں کو قتل کروں گا—اس میں کوئی شک نہیں۔

Word by Word

• श्री-विष्णुः: Lord Vishnu
• श्री-विष्णुः: Karta (Speaker tag/वक्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक; उपाधि) + विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् विष्णुः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech verb/वचन-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• मुक्ति-तीर्थम्: the liberation-tirtha (sacred ford of liberation)
• मुक्ति-तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मुक्तेः तीर्थम्)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Qualifier of object/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (मुक्तितीर्थम्)

• रुद्धम्: blocked/obstructed
• रुद्धम्: Karma (Qualifier of object/कर्म-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: रुध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; ‘मुक्तितीर्थम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• भवद्भिः: by you (pl.)
• भवद्भिः: Karana (Agent-instrumental/करण)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• पाप-कर्मभिः: by sinful deeds / by those of sinful actions
• पाप-कर्मभिः: Karana (Instrument/agent phrase/करण)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारयः (पापं कर्म येषां तैः/पापकर्मभिः)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रायः निपातवत्; पञ्चमी-अर्थे (therefore/from that reason)

• हनिष्ये: I will kill
• हनिष्ये: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (Qualifier of object/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (दानवान्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/and)

• दानवान्: demons/Danavas
• दानवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation particle)

• अत्र: here/in this matter
• अत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक/locative adverb)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Predicate nominal/प्रथमा-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Śrī Viṣṇu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Muktitīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Dānavas/Daityas (addressed collectively)

Visual Art Cues

Scene: Śrī Viṣṇu speaks with firm resolve, declaring that sinful Dānavas have blocked Muktitīrtha and that he will slay them all; the sacred water-body appears partially dammed or darkened, awaiting restoration.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Muktitīrtha
• Dānavas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are protected by divine order; obstructing tīrtha-dharma is adharma and invites divine correction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Muktitīrtha within the Dvārakā Māhātmya tradition of the Prabhāsa Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; the verse emphasizes removing obstruction so pilgrims may access tīrtha merit.