Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

Devanagari script

कुशः स्वां वाहिनीं दृष्ट्वा विद्रुतां निहतां तथा । क्रोधसंरक्तनयनः प्राह याहीति सारथिम्

Transliteration

kuśaḥ svāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā vidrutāṃ nihatāṃ tathā | krodhasaṃraktanayanaḥ prāha yāhīti sārathim

Translation

کُش نے اپنی فوج کو بکھری ہوئی اور قتل شدہ دیکھا؛ غصّے سے سرخ آنکھوں کے ساتھ اُس نے سارَتھی سے کہا، “آگے بڑھ!”

Word by Word

• कुशः: Kuśa
• कुशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्वाम्: his own
• स्वाम्: Visheshana (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• वाहिनीम्: army
• वाहिनीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• विद्रुताम्: fled, scattered
• विद्रुताम्: Visheshana (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि + द्रु (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वाहिनीम् इति विशेषण

• निहताम्: slain, destroyed
• निहताम्: Visheshana (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नि + हन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वाहिनीम् इति विशेषण

• तथा: thus
• तथा: Kriya-visheshana (adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारार्थ (thus/so)

• क्रोधसंरक्तनयनः: whose eyes were reddened by anger
• क्रोधसंरक्तनयनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध + संरक्त + नयन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (क्रोधेन संरक्ते नयने यस्य)

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• याहि: go
• याहि: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• सारथिम्: the charioteer
• सारथिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सारथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Dvārakā-māhātmya)

Skanda Dialogue

Listener: Māhātmya audience

Visual Art Cues

Scene: Kuśa stands in his chariot, seeing his army broken; his eyes redden, brows knit; he leans forward and commands the charioteer to drive straight toward the divine heroes.

Characters & Entities

• Kuśa
• Vāsudeva (Keśava)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked anger drives one deeper into conflict; the Purāṇic frame contrasts ego-driven fury with dharmic protection of the sacred.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā’s sanctified region (Gomati and the coastal confluence) forms the sacred backdrop where protection of the tīrtha is enacted.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse depicts martial resolve within the holy-site narrative.