Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 35

Devanagari script

दुर्वासा उवाच । अक्षमासारसर्वस्वं किं मां नयसि माधव । नय मां यदि मद्वाक्यं करोषि सह भार्यया

Transliteration

durvāsā uvāca | akṣamāsārasarvasvaṃ kiṃ māṃ nayasi mādhava | naya māṃ yadi madvākyaṃ karoṣi saha bhāryayā

Translation

دُروَاسا نے کہا: “اے مادھو! تو بردباری کا سراسر جوہر ہے—تو مجھے میری مراد کے مطابق کیوں نہیں لے جاتا؟ اگر تو میرے حکم پر عمل کرے تو اپنی زوجہ کے ساتھ مجھے لے چل۔”

Word by Word

• दुर्वासा: Durvāsā
• दुर्वासा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अक्षमासारसर्वस्वम्: (you) essence of unforgivingness, totality of harshness (abusive epithet)
• अक्षमासारसर्वस्वम्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अक्षमा (प्रातिपदिक) + सार (प्रातिपदिक) + सर्वस्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (अक्षमायाः सारं सर्वस्वं इव) निन्दार्थक-सम्बोधनप्रायः

• किम्: why/what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• नयसि: you lead
• नयसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• माधव: O Mādhava
• माधव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: माधव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन; विष्णोः/कृष्णस्य नाम

• नय: lead (me)
• नय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तबोधक-अव्यय

• मद्वाक्यम्: my word/command
• मद्वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मम वाक्यम्)

• करोषि: you do/obey
• करोषि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सह: together with
• सह: Sahakari (Accompaniment/सहकार)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहकारक-अव्यय (preposition/adverb)

• भार्यया: with (your) wife
• भार्यया: Sahakari (Accompaniment/सहकार)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘सह’ इत्यस्य योगे

Speaker

Durvāsā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mādhava (Kṛṣṇa)

Visual Art Cues

Scene: Durvāsā, austere and radiant, addresses Kṛṣṇa in Dvārakā, demanding to be led/escorted and obeyed ‘together with your wife’; Kṛṣṇa stands composed, embodying forbearance.

Characters & Entities

• Durvāsā
• Mādhava (Śrī Kṛṣṇa)
• Kṛṣṇa's wife (implied: Rukmiṇī/queen)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True greatness is shown through forbearance and obedience to dharma, even when tested by a powerful ascetic.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode unfolds within Dvārakā Māhātmya, linking Dvārakā with exemplary dharma in hosting sages.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it is an instruction demanding compliance and accompaniment, functioning as a dharma-test.