Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा सहसोत्थाय भगवान्रुक्मिणीगृहम् । जगाम हृष्टमनसा विश्वशक्तिरधोक्षजः

Transliteration

tacchrutvā sahasotthāya bhagavānrukmiṇīgṛham | jagāma hṛṣṭamanasā viśvaśaktiradhokṣajaḥ

Translation

یہ سن کر بھگوان اَدھوکشج—کائنات کی شکتی کے مالک—فوراً اٹھے اور خوش دل ہو کر رُکمِنی کے گِرہ کی طرف روانہ ہوئے۔

Word by Word

• तत्: that (news)
• तत्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘श्रुत्वा’ इत्यस्य कर्म

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तः अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive)

• सहसा: suddenly/at once
• सहसा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: उत्-स्था (धातु) → उत्थाय (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तः अव्ययकृदन्तः (gerund)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• रुक्मिणीगृहम्: Rukmiṇī’s house
• रुक्मिणीगृहम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (रुक्मिण्याः गृहम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• जगाम: went
• जगाम: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• हृष्टमनसा: with a delighted mind
• हृष्टमनसा: कर्ता-विशेषण (Agent qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः (हृष्टं मनः यस्य सः); पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; कर्तृविशेषणं/भाववर्णनम्

• विश्वशक्तिः: (he who is) universal power
• विश्वशक्तिः: कर्ता-विशेषण (Appositive/epithet)
• Type: Noun
• Root: विश्व + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (विश्वा शक्ति: ‘universal power’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘अधोक्षजः’ इत्यस्य विशेषणम्

• अधोक्षजः: Adhokṣaja (the transcendent Lord)
• अधोक्षजः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अधोक्षज (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Unnamed narrator within Dvārakā Māhātmya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā-kṣetra (Rukmiṇī-gṛha context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kṛṣṇa rises immediately upon hearing of Durvāsā’s arrival; he moves through palace corridors toward Rukmiṇī’s quarters, face bright with joy, attendants following, Dvārakā’s opulence subtly framed by devotional intent.

Characters & Entities

• Bhagavān (Kṛṣṇa)
• Rukmiṇī
• Adhokṣaja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prompt reverence toward saints is dharma; even the Lord models eagerness to honor a visiting ṛṣi.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, depicted as the divine city where the Lord’s household participates in hospitality to sages.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied preparation for welcoming a guest (atithi-satkāra), a key purāṇic dharma.