Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

श्रीभगवानुवाच । पराधीनोऽस्मि विप्रेन्द्र भक्त्या क्रीतोऽस्मि नान्यथा । बलेरादेशकारी च दैत्येन्द्रवशगो ह्यहम्

Transliteration

śrībhagavānuvāca | parādhīno'smi viprendra bhaktyā krīto'smi nānyathā | balerādeśakārī ca daityendravaśago hyaham

Translation

خداوندِ برکت والے نے فرمایا: اے برہمنوں کے سردار! میں اپنے بھکت کے تابع ہوں؛ میں صرف بھکتی سے خریدا جاتا ہوں، اور کسی چیز سے نہیں۔ میں بلی کے حکم کو پورا کرنے والا ہوں، کیونکہ اپنی ہی نذر کے سبب میں دَیتیوں کے سردار بلی کے اختیار میں ہوں۔

Word by Word

• श्रीभगवान्: the Blessed Lord
• श्रीभगवान्: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + भगवान् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: श्रीमान् भगवान्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पराधीनः: dependent on another
• पराधीनः: Karta (Predicate qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पराधीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विप्रेन्द्र: O best of Brahmins
• विप्रेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: विप्राणाम् इन्द्रः (best of Brahmins)

• भक्त्या: by devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु (by/through devotion)

• क्रीतः: bought/won over
• क्रीतः: Karta (Predicate/कर्ता-समाना)
• Type: Verb
• Root: क्री (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (I am bought/won)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (otherwise)

• बलेः: of Bali
• बलेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (of Bali)

• आदेशकारी: one who carries out (his) command
• आदेशकारी: Karta (Predicate qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आदेश + कारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: बलेः आदेशं करोति इति

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• दैत्येन्द्रवशगः: subject to the demon-king
• दैत्येन्द्रवशगः: Karta (Predicate qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दैत्येन्द्र + वशग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: दैत्येन्द्रस्य वशगः (under the control of the demon-king)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; कर्तृ

Speaker

Śrī Bhagavān (Govinda/Kṛṣṇa; Devadeveśa from prior verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/assembly (implicit)

Visual Art Cues

Scene: The Lord speaks to a revered Brahmin-sage: serene yet emphatic, declaring His dependence on devotion; behind the words stands the unseen weight of the Vāmana–Bali vow, with Bali’s sovereignty honored by the Lord’s own promise.

Characters & Entities

• Śrī Bhagavān
• Bali
• Daityendra
• Viprendra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bhakti is portrayed as supreme: the Lord willingly becomes ‘dependent’ upon the devotee, honoring vows and devotion over mere force.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is delivered within Dvārakā-māhātmya, linking Dvārakā’s sanctity with the theology of devotion.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite; it states a dharmic principle—God’s fidelity to vows/commitments (satya and niyama) in relation to Bali.