Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

तं दृष्ट्वा लोककर्त्तारं दण्डवत्प्रणताः क्षितौ । ततो दृष्ट्वा स तनयान्संगृह्य परिषस्वजे

Transliteration

taṃ dṛṣṭvā lokakarttāraṃ daṇḍavatpraṇatāḥ kṣitau | tato dṛṣṭvā sa tanayānsaṃgṛhya pariṣasvaje

Translation

جب انہوں نے عالموں کے خالق کو دیکھا تو وہ زمین پر دَندوت کی طرح گر کر سجدہ ریز ہوئے۔ پھر اس نے اپنے بیٹوں کو دیکھ کر انہیں پاس کھینچا اور گلے لگا لیا۔

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; पूर्वकालिकक्रिया

• लोककर्तारम्: creator of the world
• लोककर्तारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक + कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकस्य कर्ता)

• दण्डवत्: fully prostrate
• दण्डवत्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: दण्डवत् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: उपमान/रीति-अव्यय (adverb: like a staff, prostrate)

• प्रणताः: bowed down
• प्रणताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृसम्बन्धि विशेषण

• क्षितौ: on the ground
• क्षितौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: thereafter/from that)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; पूर्वकालिकक्रिया

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तनयान्: sons
• तनयान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन

• संगृह्य: having gathered/embraced (taking close)
• संगृह्य: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: सम्-ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; पूर्वकालिकक्रिया

• परिषस्वजे: embraced
• परिषस्वजे: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: परि-स्वज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Prahlāda (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly (typical frame; not explicit here)

Visual Art Cues

Scene: A reverent group performs daṇḍavat praṇāma on the earth before a radiant, creator-like elder; he then draws his sons close and embraces them, conveying forgiveness and blessing.

Characters & Entities

• Brahmā
• Sanaka (and other Kumāras)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility before the divine and affectionate harmony among the righteous are presented as complementary aspects of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is embedded in Dvārakā Māhātmya, aligning the narrative with Dvārakā’s sacred prominence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Daṇḍavat-praṇāma (full-body prostration) is explicitly mentioned.