Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

ब्रह्मतीर्थं तु तद्दृष्ट्वा चन्द्रश्चक्रे ततः सरः । तडागं चन्द्रनाम्ना वै सर्वपापप्रणाशनम्

Transliteration

brahmatīrthaṃ tu taddṛṣṭvā candraścakre tataḥ saraḥ | taḍāgaṃ candranāmnā vai sarvapāpapraṇāśanam

Translation

برہما تیرتھ کو دیکھ کر چاند نے پھر ایک جھیل بنائی؛ یعنی چاند کے اپنے نام سے موسوم ایک تالاب، جو تمام گناہوں کو مٹا دینے والا ہے۔

Word by Word

• ब्रह्मतीर्थम्: Brahmā’s sacred ford (Brahma-tīrtha)
• ब्रह्मतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः तीर्थम्)

• तु: but; then
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेष्य-निर्देश

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (पूर्वकालिक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• चन्द्रः: the Moon (Candra)
• चन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• चक्रे: made; created
• चक्रे: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
• Form: अव्यय (adverb), तसिल्-प्रत्यय, क्रम/अपादानार्थ

• सरः: a lake
• सरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (वैकल्पिक रूप: सरः)

• तडागम्: a pond; tank
• तडागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तडाग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• चन्द्रनाम्ना: by the name ‘Candra’
• चन्द्रनाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चन्द्रस्य नाम्ना)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle), निश्चयार्थ

• सर्वपापप्रणाशनम्: destroyer of all sins
• सर्वपापप्रणाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पाप (प्रातिपदिक) + प्रणाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वेषां पापानां प्रणाशनम्) विशेषण

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice within Dvārakā Māhātmya; specific speaker not stated in the excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candra-tadāga (Candra-nāma taḍāga)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Candra, cool and luminous, beholds Brahmā-tīrtha and then fashions a serene pond; moonlight glimmers on still water, lotuses bloom, and the pond is proclaimed ‘Candra-nāma’ with sin-destroying power.

Characters & Entities

• Brahmatīrtha
• Candra
• Taḍāga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine beings themselves honor tīrthas; their acts of consecration extend pathways of purification for devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Moon-associated pond (Candra-taḍāga) created upon seeing Brahmatīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated, but the pond is praised as sin-destroying, implying snāna (ritual bathing).