Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं सर्वपापहरं शुभम् । तत्तीरे स्थापयामास सहस्रकिरणं प्रभुम्

Transliteration

brahmakuṇḍamiti khyātaṃ sarvapāpaharaṃ śubham | tattīre sthāpayāmāsa sahasrakiraṇaṃ prabhum

Translation

وہ ‘برہما کُنڈ’ کے نام سے مشہور ہوا—مبارک اور تمام گناہوں کو دور کرنے والا۔ اس کے کنارے اس نے ہزار کرنوں والے رب، سورج دیو کو نصب کیا۔

Word by Word

• ब्रह्मकुण्डम्: Brahmā’s pond (Brahma-kuṇḍa)
• ब्रह्मकुण्डम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः कुण्डम्), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया (अत्र प्रथमा—‘ख्यातम्’)

• इति: thus, as
• इति: Quotative/Name-marker
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, इत्यादि-उद्धरण/नामनिर्देश (thus, called)

• ख्यातम्: known, famed
• ख्यातम्: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विशेषणम् (ब्रह्मकुण्डम्)

• सर्वपापहरम्: remover of all sins
• सर्वपापहरम्: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पाप + हर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वेषां पापानां हरः), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विशेषणम् (ब्रह्मकुण्डम्)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विशेषणम् (ब्रह्मकुण्डम्)

• तत्: that
• तत्: Deictic (निर्देशक)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी-सम्बद्ध (तस्मिन्) — अत्र ‘तत्तीरे’ इत्यत्र पूर्वपदम्

• तीरे: on the bank
• तीरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे नपुंसकं सामान्य), एकवचन, सप्तमी (अधिकरण)

• स्थापयामास: installed, set up
• स्थापयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) (णिच्-प्रयोजक)
• Form: लिट् (परिपूर्ण), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; धातु: स्थापय् (स्था + णिच्)

• सहस्रकिरणम्: the thousand-rayed (Sun)
• सहस्रकिरणम्: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र + किरण (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (यस्मिन् सहस्रं किरणाः सः), पुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; विशेषणम् (प्रभुम्)

• प्रभुम्: the lord (deity)
• प्रभुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice within Dvārakā Māhātmya; specific speaker not stated in the excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmakuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A serene sacred pond labeled Brahmakuṇḍa; Brahmā consecrates a radiant Sūrya image on the bank—Sūrya with lotus, halo of a thousand rays—while pilgrims and devas witness the auspicious act.

Characters & Entities

• Brahmakuṇḍa
• Sūrya (Sahasrakiraṇa)
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes a conduit of purification when consecrated by divine agency and linked to deities like Sūrya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Brahmakuṇḍa, a celebrated tīrtha in the Dvārakā Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse highlights consecration—installing Sūrya on the bank of Brahmakuṇḍa; bathing merit is implied by ‘sarvapāpahara’.