Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

Devanagari script

तासु स्नात्वा महाभागा ब्रह्मपुत्रा यशस्विनः । नाम तस्य तदा चक्रुः पंचनद्यश्च तापसाः

Transliteration

tāsu snātvā mahābhāgā brahmaputrā yaśasvinaḥ | nāma tasya tadā cakruḥ paṃcanadyaśca tāpasāḥ

Translation

ان ندیوں میں اشنان کرکے، نہایت بخت ور اور نامور برہما کے پُتر تپسویوں نے اسی وقت اس مقام کا نام ‘پنچ ندی’ رکھا۔

Word by Word

• तासु: in those (rivers)
• तासु: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (7th) बहुवचनम्; सर्वनाम

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Pūrvakāla (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (absolutive/gerund)

• महाभागाः: fortunate, noble
• महाभागाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (महान् भागः येषाम्/महाभाग); पुल्लिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम्

• ब्रह्मपुत्राः: sons of Brahmā
• ब्रह्मपुत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (ब्रह्मणः पुत्राः); पुल्लिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम्

• यशस्विनः: glorious
• यशस्विनः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यशस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम् (ब्रह्मपुत्राः इत्यस्य विशेषणम्)

• नाम: a name
• नाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; नाम-शब्दः (as/namely; name)

• तस्य: of it/that (tīrtha)
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th) एकवचनम्; सर्वनाम

• तदा: then
• तदा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक (temporal adverb)

• चक्रुः: made, gave
• चक्रुः: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुषः; बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• पञ्चनद्यः: the five rivers
• पञ्चनद्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + नदी (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समासः (पञ्च नद्यः); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः

• तापसाः: ascetics
• तापसाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तापस (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa/Sauti), narrating

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcanadī

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: A serene coastal tīrtha with five river-streams or symbolic river-goddesses; ascetic Brahmā-putras complete snāna and proclaim the name ‘Pañcanadī’, sanctifying the spot.

Characters & Entities

• Brahmaputrāḥ (sons of Brahmā)
• Tāpasāḥ (ascetics)
• Pañcanadī/Pañcanada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s name carries living memory of realized beings and their sanctifying acts, especially holy bathing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pañcanadī/Pañcanada Tīrtha—the ‘Five Rivers’ holy ford.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) is implied as the sanctifying act performed by the ascetics.