Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

द्वारवत्यां तु गमनाद्ध्यानाल्लक्ष्मीपतेस्तदा । अशेषकल्मषान्मुक्ता विध्वस्ताखिलबन्धनाः

Transliteration

dvāravatyāṃ tu gamanāddhyānāllakṣmīpatestadā | aśeṣakalmaṣānmuktā vidhvastākhilabandhanāḥ

Translation

مگر دواروتی میں جا کر اور لکشمی پتی کا دھیان کر کے وہ اسی وقت ہر گناہ سے آزاد ہو گئیں، اور ان کے سب بندھن بالکل ٹوٹ گئے۔

Word by Word

• द्वारवत्याम्: in Dvāravatī
• द्वारवत्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वारवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; Locative singular

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis-contrast)

• गमनात्: from going; by the act of going
• गमनात्: Apadana/Hetu (Cause/Source/अपादान-हेतु)
• Type: Noun
• Root: गमन (प्रातिपदिक; √गम् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; Ablative singular

• ध्यानात्: from meditation; by meditation
• ध्यानात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक; √ध्यै धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु), एकवचन; Ablative singular

• लक्ष्मीपतेः: of the Lord of Lakṣmī (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
• लक्ष्मीपतेः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; Genitive singular

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• अशेषकल्मषात्: from all sin/impurity without remainder
• अशेषकल्मषात्: Apadana (Separation/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अशेष + कल्मष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; Ablative singular

• मुक्ताः: freed
• मुक्ताः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुक्त (कृदन्त; √मुच् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; agreeing with implied ‘गोप्यः’

• विध्वस्ताखिलबन्धनाः: whose all bonds were destroyed
• विध्वस्ताखिलबन्धनाः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विध्वस्त (कृदन्त; √ध्वंस्/ध्वस् धातु, क्त) + अखिल + बन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः ‘अखिलबन्धन’ (कर्मधारय) + ‘विध्वस्त’ (तत्पुरुष/षष्ठी-तत्पुरुष: विध्वस्तानि अखिलबन्धनानि यस्याः/यासाम्) अर्थे; agreeing with implied ‘गोप्यः’

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Dvārakā-māhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvāravatī/Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A contemplative moment: the pilgrims enter Dvārakā, hands folded, eyes lowered in meditation on Lakṣmīpati; a subtle aura suggests bonds falling away.

Characters & Entities

• Dvāravatī (Dvārakā)
• Lakṣmīpati (Viṣṇu/Kṛṣṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-yātrā joined with dhyāna purifies: outer pilgrimage and inner contemplation together dissolve sin and bondage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvāravatī (Dvārakā) is explicitly praised as a liberating sacred destination.

What ritualistic prescription is mentioned?

Meditation (dhyāna) on Lakṣmīpati is recommended, along with the act of going to Dvārakā.