Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यत्र स्नातो जगन्नाथो नभस्ये दैवतैर्वृतः । कटदानं च तत्प्रोक्तं द्वादश्यां द्विजसत्तमाः

Transliteration

yatra snāto jagannātho nabhasye daivatairvṛtaḥ | kaṭadānaṃ ca tatproktaṃ dvādaśyāṃ dvijasattamāḥ

Translation

یہ وہی مقام ہے جہاں نَبھس کے مہینے میں دیوتاؤں سے گھِرے جگن ناتھ نے اشنان کیا تھا۔ اور اے برہمنوں کے برگزیدو، وہاں دوادشی کے دن کٹ دان، یعنی کمر کے کپڑے کا دان، مقرر کیا گیا ہے۔

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/देशवाचक-अव्यय; relative adverb)

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) → स्नात (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘having bathed’

• जगन्नाथः: Lord of the universe (Jagannātha)
• जगन्नाथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः नाथः)

• नभस्ये: in (the month of) Nabhasya
• नभस्ये: Adhikarana (Location/Time locus अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नभस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; मास-नाम (in the month Nabhasya)

• दैवतैः: by/with the deities
• दैवतैः: Karana (Instrument/Agentive accompaniment करण)
• Type: Noun
• Root: दैवत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• वृतः: surrounded
• वृतः: Karta (Predicate qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु) → वृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘surrounded’

• कटदानम्: the gift called ‘kaṭa-dāna’
• कटदानम्: Karma (Object/Topic of statement कर्म)
• Type: Noun
• Root: कट (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कटस्य दानम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/Topic)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• प्रोक्तम्: is declared
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्ययान्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘said/declared’

• द्वादश्याम्: on the Dvādaśī (12th lunar day)
• द्वादश्याम्: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तिथि-नाम

• द्विजसत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजसत्तमाः: Sambodhana/Prayojaka (Addressed audience/सम्बोधनार्थ)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारयः (द्विजाः एव सत्तमाः)

Speaker

Prahlāda (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gopracāra (Jagannātha-snāna-smṛti)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇa sages (dvija-sattamāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Jagannātha/Janārdana bathes in a sacred waterbody during Nabhas; devas form a radiant circle in the sky; on the bank, devotees prepare a folded cloth for kaṭa-dāna on Dvādaśī.

Characters & Entities

• Jagannātha
• Devas
• Nabhas (month)
• Dvādaśī (tithi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places are sanctified by divine precedent; aligning one’s worship and charity with that precedent multiplies merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same tīrtha under discussion (Gopracāra/Gopracāraka context), identified as the place of Jagannātha’s sacred bath.

What ritualistic prescription is mentioned?

Kaṭa-dāna (donation of a waist-cloth) on Dvādaśī, especially in the month of Nabhas, along with tīrtha-snān.