Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

हरिणा या समानीता रुक्मिण्यर्थे महात्मना । यस्या गण्डूषमात्रेण हयमेधफलं लभेत्

Transliteration

hariṇā yā samānītā rukmiṇyarthe mahātmanā | yasyā gaṇḍūṣamātreṇa hayamedhaphalaṃ labhet

Translation

وہ مقدس آب جسے عظیم النفس ہری رُکمِنی کی خاطر لے آئے تھے—اس کا صرف ایک گھونٹ پینے سے اشومیدھ یَجْن کا پھل حاصل ہوتا ہے۔

Word by Word

• हरिणा: by Hari (Vishnu)
• हरिणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• या: who/which (she)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• समानीता: brought
• समानीता: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-नी (धातु) → समानीत (कृदन्त, क्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोग), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘brought’ (past passive participle)

• रुक्मिणि-अर्थे: for Rukmini’s sake
• रुक्मिणि-अर्थे: Sampradana/Purpose (सम्प्रदान/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (रुक्मिण्याः अर्थः), पुंलिङ्ग (अर्थ), सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘for the sake of Rukmini’

• महात्मना: by the great-souled one
• महात्मना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• यस्याः: of whom/whose
• यस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• गण्डूष-मात्रेण: by merely a mouthful
• गण्डूष-मात्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गण्डूष (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (परिमाण-निर्देशः: गण्डूषस्य मात्रम्), नपुंसकलिङ्ग (मात्र), तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• हयमेध-फलं: the fruit of the horse-sacrifice
• हयमेध-फलं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हयमेध (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (हयमेधस्य फलम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Speaker

Prahlāda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaiṣṇavī tīrtha-water (Hari-brought for Rukmiṇī)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Dvija-sattamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Hari (Kṛṣṇa) is depicted bringing sacred water for Rukmiṇī; a devotee later sips a small mouthful from a vessel, while a symbolic Aśvamedha horse and sacrificial fire appear faintly as merit-metaphors.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
• Rukmiṇī
• Aśvamedha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a supremely sanctified place, simple acts like sipping tīrtha-water can carry the merit of grand Vedic sacrifices.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Viṣṇu-associated tīrtha/waters in the Dvārakā region, linked to Hari’s act for Rukmiṇī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Gaṇḍūṣa—taking a mouthful/sip of the sacred water—as a meritorious act.