Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 31

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । नमस्ते पद्मसंभूत चतुर्वक्त्राक्षयाव्यय । नमस्ते सृष्टिकर्त्रे तु पितामह नमोऽस्तु ते

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | namaste padmasaṃbhūta caturvaktrākṣayāvyaya | namaste sṛṣṭikartre tu pitāmaha namo'stu te

Translation

رِشیوں نے کہا: اے کنول سے پیدا ہونے والے، اے چار چہروں والے، اَمر و اَبدی! آپ کو نمسکار۔ اے سَرشٹی کے کرتا، اے پِتامہ، آپ کو ہمارا پرنام ہو۔

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana/Prayojana (Salutation)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; अव्ययीभावार्थे प्रयोगः (used as salutation)

• ते: to you/your
• ते: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive/6th), एकवचनम् (singular)

• पद्मसंभूत: O lotus-born one
• पद्मसंभूत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पद्म + सम्भूत (प्रातिपदिक; सम्भूत = भू धातु + क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (पद्मात् सम्भूतः)

• चतुर्वक्त्र: O four-faced one
• चतुर्वक्त्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: चतुर् + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (चत्वारि वक्त्राणि यस्य)

• अक्षय: O imperishable one
• अक्षय: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचनम्; विशेषणम्

• अव्यय: O immutable one
• अव्यय: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचनम्; विशेषणम्

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana/Prayojana (Salutation)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; नमस्ते इति प्रयोगः

• ते: to you/your
• ते: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचनम्

• सृष्टिकर्त्रे: to the creator of creation
• सृष्टिकर्त्रे: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सृष्टि + कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी (Dative/4th), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (सृष्टेः कर्ता)

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha/Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः (particle)

• पितामह: O Grandfather (Brahmā)
• पितामह: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचनम्

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana/Prayojana (Salutation)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive sense), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• ते: for you
• ते: Sampradāna (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (Dative/4th), एकवचनम्

Speaker

Ṛṣayaḥ (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (framing)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brahmā (Kamalodbhava, Pitāmaha)

Visual Art Cues

Scene: A circle of venerable ṛṣis with matted hair and deer-skins stand with folded hands, offering salutations to four-faced Brahmā seated upon a lotus, radiating calm creative power.

Characters & Entities

• Brahmā (Padma-saṃbhūta, Caturvaktra, Pitāmaha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognizing the divine source of creation and offering reverent praise aligns the seeker with cosmic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The māhātmya framework is Dvārakā, but this verse is a Brahmā-stuti rather than a direct tīrtha description.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti/namaskāra (devotional salutations) is performed through formal praise.