Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

ब्राह्मणो यजमानो वा ब्रह्मचर्यं विना यदि । भुंक्ते दद्याच्च यच्छ्राद्धं तद्राजन्व्यर्थतां व्रजेत्

Transliteration

brāhmaṇo yajamāno vā brahmacaryaṃ vinā yadi | bhuṃkte dadyācca yacchrāddhaṃ tadrājanvyarthatāṃ vrajet

Translation

اے راجن! اگر برہمن یا یجمان برہمچریہ (ضبطِ نفس) کے بغیر شرادھ کے دوران کھائے یا دے، تو وہ شرادھ بےثمر ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• ब्राह्मणः: a Brahmin (priest)
• ब्राह्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यजमानः: the sacrificer/host
• यजमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक; from √यज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात

• ब्रह्मचर्यम्: celibacy/continence
• ब्रह्मचर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विना: without
• विना: Apadana (Separation/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अपादानार्थक-अव्यय/उपपद (without); सह द्वितीया

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तबोधक-अव्यय (conditional ‘if’)

• भुङ्क्ते: eats
• भुङ्क्ते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भुज् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• दद्यात्: should give
• दद्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (sandhi in dadyācca)

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक ‘which’ (sandhi in yacchrāddham)

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (sandhi in tadrājan)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• व्यर्थताम्: futility
• व्यर्थताम्: Gati (Goal/गति)
• Type: Noun
• Root: व्यर्थता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• व्रजेत्: would become/go to
• व्रजेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Skanda (deduced)

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan/nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: A king receiving instruction: a sage points to two figures—yajamāna and brāhmaṇa—both observing disciplined posture and restraint; a contrasting vignette shows lax conduct leading to ritual nullity.

Characters & Entities

• Rājan (King)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner discipline (brahmacarya) safeguards the sanctity of offerings; ritual power depends on ethical restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse; it is a conduct rule within the broader tīrtha-māhātmya discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

During śrāddha, both patron and brāhmaṇa should maintain brahmacarya/discipline; otherwise the rite loses merit.