Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

त्रिंशत्काष्ठां कलामाहुः क्षणस्त्रिंशत्कलो मतः । मुहूर्तमानं मौहूर्ता वदंति द्वादशक्षणम्

Transliteration

triṃśatkāṣṭhāṃ kalāmāhuḥ kṣaṇastriṃśatkalo mataḥ | muhūrtamānaṃ mauhūrtā vadaṃti dvādaśakṣaṇam

Translation

کہا جاتا ہے کہ تیس کاشٹھا مل کر ایک کَلا بنتی ہے، اور ایک کَشَن تیس کَلا کے برابر مانا گیا ہے۔ مُہورت کے حساب کے جاننے والے کہتے ہیں کہ ایک مُہورت بارہ کَشَن کا ہوتا ہے۔

Word by Word

• triṃśat: thirty
• triṃśat: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: triṃśat (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक-विशेषणम्; अव्ययवत् प्रयोगः (indeclinable-like numeral), स्त्रीलिङ्ग-द्वितीया-एकवचनस्य (kāṣṭhām) विशेषणम्

• kāṣṭhām: kāṣṭhā (a unit of time)
• kāṣṭhām: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: kāṣṭhā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• kalām: a kalā (unit of time)
• kalām: Karma (Object; predicate complement)
• Type: Noun
• Root: kalā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• āhuḥ: they say/call
• āhuḥ: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: √ah (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• kṣaṇaḥ: a kṣaṇa (moment)
• kṣaṇaḥ: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: kṣaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• triṃśat: thirty
• triṃśat: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: triṃśat (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक-विशेषणम्; अव्ययवत् प्रयोगः, पुंलिङ्ग-प्रथमा-एकवचनस्य (kalaḥ) विशेषणम्

• kalaḥ: a kala (unit)
• kalaḥ: Karta (Subject; in apposition)
• Type: Noun
• Root: kala (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• mataḥ: is considered
• mataḥ: Viśeṣaṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: √man (धातु) + ta (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (predicative)

• muhūrta-mānam: the measure of a muhūrta
• muhūrta-mānam: Karma (Object; predicate complement)
• Type: Noun
• Root: muhūrta (प्रातिपदिक) + māna (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्धः: muhūrtasya mānam); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (पाठे विधेयत्वेन)

• mauhūrtāḥ: those who know muhūrtas / experts in muhūrta
• mauhūrtāḥ: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: mauhūrta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन

• vadanti: they say
• vadanti: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: √vad (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• dvādaśa: twelve
• dvādaśa: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: dvādaśa (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक-विशेषणम्; अव्ययवत् प्रयोगः, नपुंसकलिङ्ग-द्वितीया-एकवचनस्य (kṣaṇam) विशेषणम्

• kṣaṇam: kṣaṇas (moments)
• kṣaṇam: Karma (Object; predicate complement)
• Type: Noun
• Root: kṣaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Speaker

Sūta

Visual Art Cues

Scene: A learned brāhmaṇa explains a palm-leaf chart of time-units—kāṣṭhā, kalā, kṣaṇa, muhūrta—while pilgrims prepare for a timed river-bath at a tīrtha ghat.

Characters & Entities

• kalā
• kāṣṭhā
• kṣaṇa
• muhūrta
• mauhūrta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred tradition treats time as structured and knowable; correct timing (muhūrta) supports auspicious action aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly mentioned; the verse supplies technical time-units within the broader tīrtha-mahātmya discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is commanded; muhūrta-measurement is referenced as authoritative for scheduling rites.