Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 112

य एष क्रियते यज्ञस्तस्य नाथो हरिः स्मृतः । एतस्मात्कारणात्प्रोक्तः स देवो यज्ञपूरुषः

ya eṣa kriyate yajñastasya nātho hariḥ smṛtaḥ | etasmātkāraṇātproktaḥ sa devo yajñapūruṣaḥ

یہ جو یَجْیَ ادا کیا جاتا ہے، اس کا ناتھ (مالک) ہری ہی یاد کیا جاتا ہے؛ اسی سبب وہ دیوتا ‘یَجْیَ پُرُش’ یعنی قربانی کی ذات کہلاتا ہے۔

यःwhich/that (who)
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
एषःthis
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम (demonstrative)
क्रियतेis performed
क्रियते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
यज्ञःsacrifice
यज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्यof that/of it
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
नाथःlord/master
नाथः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्मृतःis regarded (as)
स्मृतः:
Kriya (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे/कर्मणि—‘is considered/remembered’
एतस्मात्from this
एतस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन
कारणात्because of the reason/cause
कारणात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
प्रोक्तःis declared
प्रोक्तः:
Kriya (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootप्रवच्/वच् (धातु)
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘said/declared’
सःhe/that one
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
देवःgod
देवः:
Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यज्ञपूरुषःthe Sacrificial Person (Yajñapuruṣa)
यज्ञपूरुषः:
Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootयज्ञ + पुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—यज्ञस्य पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Maheśvara (Śiva)

Listener: Devas/ṛṣis (implied)

Scene: Teaching tableau: the concept of Yajñapuruṣa is proclaimed—Hari envisioned as the indwelling Person presiding over the sacrificial fire and offerings.

H
Hari
V
Viṣṇu
Y
Yajña
Y
Yajñapuruṣa

FAQs

All yajña is ultimately anchored in the Divine; Hari is revered as the presiding Lord of sacrifice (Yajñapuruṣa).

The verse is theological within a tīrtha-māhātmya chapter; it does not name a particular site.

It establishes the correct deity-concept for ritual: recognize Hari as the Yajñapuruṣa presiding over yajña.