Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 52

Devanagari script

विमृश्य परया बुद्ध्या कार्याकार्यविचारणाम् । शक्रं प्रपूजयामास बहुमानपुरःसरम् । लोकपालैः समेतं च तथा सुरगणैः सह

Transliteration

vimṛśya parayā buddhyā kāryākāryavicāraṇām | śakraṃ prapūjayāmāsa bahumānapuraḥsaram | lokapālaiḥ sametaṃ ca tathā suragaṇaiḥ saha

Translation

پھر اس نے نہایت تیز عقل سے واجب و ناجائز کا غور کیا اور لوک پالوں اور دیوتاؤں کے جتھوں کے ساتھ آئے شکر (اِندر) کی بڑی تعظیم کے ساتھ پوجا و اکرام کیا۔

Word by Word

• विमृश्य: having reflected
• विमृश्य: Kriya (Prior action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-मृश् (धातु) → विमृश्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• परया: with excellent
• परया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘बुद्ध्या’ इत्यस्य विशेषण

• बुद्ध्या: by intellect
• बुद्ध्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• कार्याकार्यविचारणाम्: the deliberation of what should and should not be done
• कार्याकार्यविचारणाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य-अकार्य-विचारणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः—द्वन्द्व (कार्य + अकार्य) ततः तत्पुरुषेण ‘विचारणा’ सह

• शक्रम्: Śakra (Indra)
• शक्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• प्रपूजयामास: worshipped
• प्रपूजयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-पूज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• बहुमानपुरःसरम्: preceded by great respect
• बहुमानपुरःसरम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहुमान-पुरःसर (प्रातिपदिक; बहुमान + पुरःसर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (बहुमानः पुरःसरः यस्य)

• लोकपालैः: with the guardians of the worlds
• लोकपालैः: Sahakari (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: लोक-पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकानां पालाः)

• समेतम्: accompanied
• समेतम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-इ (धातु) → समेत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘शक्रम्’ इत्यस्य विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकार/समुच्चयवाचक-अव्यय (thus/also)

• सुरगणैः: with the hosts of gods
• सुरगणैः: Sahakari (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: सुर-गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (सुराणां गणाः)

• सह: together with
• सह: Sahakari (Accompaniment/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहार्थक-अव्यय (preposition/adverb: with)

Speaker

Sūta/Lomaharṣaṇa (narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bali, after thoughtful deliberation, formally honors Indra (Śakra) who arrives with Lokapālas and devas; a ceremonial reception with offerings and respectful gestures.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)
• Lokapāla
• Sura-gaṇa
• Bali (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True wisdom is dharmic discernment, expressed through respectful conduct toward those who arrive under protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedārakhaṇḍa setting underlies the episode, but the verse itself highlights conduct rather than a site-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

A form of pūjā/honoring is indicated (prapūjayāmāsa), as dignified reception and worship.