Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

शक्रस्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यश्रुपूर्णाकुलेक्षणः । किंचिन्नोवाच तत्रैनं नारदो वाक्यमब्रवीत्

Transliteration

śakrastadvacanaṃ śrutvā hyaśrupūrṇākulekṣaṇaḥ | kiṃcinnovāca tatrainaṃ nārado vākyamabravīt

Translation

یہ بات سن کر شکر کی آنکھیں آنسوؤں سے بھر گئیں اور بے قرار ہو اٹھیں۔ وہ کچھ بھی نہ بولا؛ تب نارَد نے اسے مخاطب کر کے کلام کیا۔

Word by Word

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śakra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vacana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Absolutive/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: śru (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: निपात (particle), कारण/निश्चयार्थ

• अश्रुपूर्णाकुलेक्षणः: whose eyes were filled with tears and agitated
• अश्रुपूर्णाकुलेक्षणः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: aśru (प्रातिपदिक) + pūrṇa (प्रातिपदिक) + ākula (प्रातिपदिक) + īkṣaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता-विशेषण), एकवचन; कर्मधारय-समास (अश्रुपूर्णं च आकुलं च ईक्षणं यस्य)

• किञ्चित्: anything/a little
• किञ्चित्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: kiṃcit (सर्वनाम-प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय (indefinite adverb), ‘a little/anything’ अर्थे

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √vac (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatra (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of place)

• एनम्: him
• एनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: enad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: nārada (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• वाक्यम्: a statement
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vākya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √brū (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Narrator (introducing Nārada’s intervention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra stands with tear-filled, trembling eyes, unable to speak; Nārada steps forward, veena in hand, addressing him with gentle but firm words in a Himalayan sacred setting.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Nārada
• Bali (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When pride collapses into sorrow, wise counsel (like Nārada’s) guides the mind back to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse highlights a moral turning point within Kedārakhaṇḍa’s story.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it indicates the need for guidance and right speech in moments of distress.