Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 107

Devanagari script

ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तदा देवास्त्वरान्विताः । वैकुण्ठमाव्रजन्सर्वे कालकूट भयार्द्दिताः

Transliteration

brahmāṇaṃ ca puraskṛtya tadā devāstvarānvitāḥ | vaikuṇṭhamāvrajansarve kālakūṭa bhayārdditāḥ

Translation

پھر دیوتاؤں نے برہما کو پیشوا بنا کر جلدی کی؛ کالکُوٹ کے خوف سے بے قرار ہو کر سب ویکُنٹھ کی طرف روانہ ہوئے۔

Word by Word

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक-निपात)

• पुरस्कृत्य: having placed in front; having made (him) leader
• पुरस्कृत्य: Kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् (अव्यय/उपपद) + √कृ (डुकृञ् करणे) + क्त्वा (ल्यप्)
• Form: ल्यप्/क्त्वान्त अव्यय (क्रियाविशेषण) — 'having placed in front/having made leader'

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• त्वरा-अन्विताः: endowed with haste
• त्वरा-अन्विताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्वरा (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त; √इ (इण्) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• वैकुण्ठम्: to Vaikuṇṭha
• वैकुण्ठम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गन्तव्य-देश

• आव्रजन्: went, proceeded
• आव्रजन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + √व्रज् (व्रज् गतौ)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (देवाः)

• कालकूट: of Kālakūṭa (poison)
• कालकूट: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: कालकूट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (समास/उपपद-सम्बन्धे) — 'of Kālakūṭa (poison)'

• भय-अर्दिताः: afflicted by fear
• भय-अर्दिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + अर्दित (कृदन्त; √अर्द् (अर्द् हिंसायाम्/पीडायाम्) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त — 'afflicted'

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (contextual frame) / Vaikuṇṭha (mythic refuge)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇa audience (not explicit)

Visual Art Cues

Scene: A procession of devas led by Brahmā, moving swiftly through a sky corridor toward a radiant Vaikuṇṭha gate, while behind them a dark, swelling poison-fire cloud advances.

Characters & Entities

• Brahmā
• Devas
• Vaikuṇṭha
• Kālakūṭa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In peril, even the gods model humility—seeking refuge in the supreme protector beyond sectarian boundaries.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vaikuṇṭha is the named divine abode; the earthly tīrtha framework remains Kedārakhaṇḍa’s sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse narrates a collective act of seeking shelter.