Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

शिवशक्तियुतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तं शिवं मौढ्यतस्त्यक्त्वा मूढाश्चान्यं भजंति ये

Transliteration

śivaśaktiyutaṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram | taṃ śivaṃ mauḍhyatastyaktvā mūḍhāścānyaṃ bhajaṃti ye

Translation

یہ سارا جہان—متحرّک اور ساکن—شِو اور شکتی کے ساتھ سراسر محیط ہے۔ جو لوگ فریبِ وہم میں اُس شِو کو چھوڑ کر کسی اور کی عبادت کرتے ہیں، وہ حقیقتاً گمراہ ہیں۔

Word by Word

• शिवशक्ति-युतम्: endowed with Śiva and Śakti
• शिवशक्ति-युतम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त; √युज् (धातु) क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कृदन्त-विशेषण (युक्त/समन्वित)

• सर्वम्: all, entire
• सर्वम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• जगत्: world
• जगत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम-विशेषण

• चर-अचरम्: moving and unmoving
• चर-अचरम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्वन्द्व-समास (चर + अचर)

• तम्: him/that (one)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• मौढ्यतः: out of delusion
• मौढ्यतः: Hetu/Apadana (Cause/Reason/हेतु)
• Type: Noun
• Root: मौढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अपादानार्थे (कारण/हेतु)

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्यय-भावकृदन्त (क्त्वान्त), पूर्वकालिक क्रिया; ‘having abandoned’

• मूढाः: the deluded (people)
• मूढाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूढ (प्रातिपदिक; √मुह् (धातु) क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; कृदन्त-प्रातिपदिक (मूढ = भ्रमित)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अन्यम्: another (deity)
• अन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• भजन्ति: worship
• भजन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Himalayan panorama of Kedāra: the liṅga-shrine amid snow peaks; the cosmos (moving and unmoving beings) shown as suffused with a subtle Śiva-Śakti radiance, while a few deluded figures turn away toward lesser icons.

Characters & Entities

• Śiva
• Śakti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The cosmos is inseparable from Śiva-Śakti; true devotion recognizes the divine source rather than turning to lesser substitutes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra is the contextual tīrtha, with the verse reinforcing the Śaiva framework underlying Kedāra’s sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is given; it is a theological exhortation toward Śiva-centered worship.