Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

स्थिता या केतकीच्छायामुवाच मधुरं वचः । तस्या वचनमाकर्ण्य सर्वलोकपितामहः । उवाच प्रहसन्वाक्यं छलोक्त्या सुरभिं प्रति

Transliteration

sthitā yā ketakīcchāyāmuvāca madhuraṃ vacaḥ | tasyā vacanamākarṇya sarvalokapitāmahaḥ | uvāca prahasanvākyaṃ chaloktyā surabhiṃ prati

Translation

کیتکی کے سائے میں کھڑی ہو کر اُس نے شیریں کلام کہا۔ اُس کی بات سن کر تمام جہانوں کے پِتامہ برہما ہنس پڑا اور فریب کی نیت سے سُرَبھِی سے مخاطب ہو کر بولا۔

Word by Word

• स्थिता: standing
• स्थिता: Kriya (participial predicate)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (she) standing

• या: who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)

• केतकीच्छायाम्: in the ketakī’s shade
• केतकीच्छायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: केतकी + छाया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; केतक्या: छाया (in the shade of ketakī)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मधुरम्: sweet
• मधुरम्: Karma (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (vacaḥ इत्यस्य)

• वचः: words/speech
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• वचनम्: speech/statement
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + कर्ण्/श्रु (धातु) → आकर्ण्य (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकालिक; अर्थ: श्रुत्वा/आश्रुत्य

• सर्वलोकपितामहः: the grandsire of all worlds (Brahmā)
• सर्वलोकपितामहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + लोक + पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वेषां लोकानां पितामहः (Brahmā)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• प्रहसन्: laughing
• प्रहसन्: Kriya (concomitant action)
• Type: Verb
• Root: प्र + हस् (धातु) → प्रहसत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (Present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभाव (while laughing)

• वाक्यम्: a statement
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• छलोक्त्या: with deceptive words
• छलोक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: छल + उक्तिः (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; छलयुक्ता उक्तिः (deceptive speech)

• सुरभिम्: Surabhī
• सुरभिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुरभि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रति: towards/to
• प्रति: Sampradana/Direction (towards)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश अव्यय/पूर्वसर्ग (preposition), लक्ष्यवाचक

Speaker

Narrator (contextually Sūta/Lomaharṣaṇa in Māheśvarakhaṇḍa narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ketakī (as ritual-symbol locus within the kathā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Under the ketakī’s shade, Surabhī speaks sweetly; Brahmā, smiling/laughing, replies with a deceptive intention—an intimate but morally charged exchange.

Characters & Entities

• Brahmā
• Surabhī
• Ketakī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even sweet speech can conceal deceit; Dharma upholds truthfulness (satya) as a foundation of spiritual merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is Kedāra (Kedarnath sacred region) within the Kedārakhaṇḍa, though this verse itself is narrative rather than a direct tirtha-phala statement.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it sets up a narrative moment about testimony and truth.