Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

दिगंबरो मुक्तजटाकलापो वेदांतवेद्यो भुवनैकभर्ता । स ईश्वरो ब्रह्मकलापधारो योगीश्वराणां परमः परश्च

Transliteration

digaṃbaro muktajaṭākalāpo vedāṃtavedyo bhuvanaikabhartā | sa īśvaro brahmakalāpadhāro yogīśvarāṇāṃ paramaḥ paraśca

Translation

وہ آسمان کی طرح دِگمبر، کھلی ہوئی جٹاؤں کے ساتھ؛ ویدانت سے جانے جانے والے، جہانوں کے یکتا پالنے والے—وہی ایشور، برہمی ودیا کے کُل خزانے کے حامل، یوگیوں کے ایشوروں میں سب سے برتر، بلکہ برتری سے بھی پرے اعلیٰ ترین ہیں۔

Word by Word

• दिगम्बरः: the sky-clad one
• दिगम्बरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिक्-अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि—दिग् एव अम्बरं यस्य (one whose garment is the quarters)

• मुक्तजटाकलापः: one with a loosened mass of matted locks
• मुक्तजटाकलापः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्त-जटा-कलाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—मुक्ताः जटाः (कर्मधारय) तासां कलापः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• वेदान्तवेद्यः: knowable through Vedānta
• वेदान्तवेद्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वेदान्त-वेद्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः—वेदान्तेन वेद्यः (तृतीया-तत्पुरुष)

• भुवनैकभर्ता: the sole sustainer of the world
• भुवनैकभर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुवन-एक-भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—भुवनस्य एकः भर्ता (षष्ठी-तत्पुरुष; with numeral qualifier)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• ईश्वरः: the Lord
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ब्रह्मकलापधारः: bearer of the collection/aggregate of Brahman (or sacred power)
• ब्रह्मकलापधारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-कलाप-धार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—ब्रह्मणः कलापः (षष्ठी-तत्पुरुष) तं धारयति इति धारः (√धृ + अण्)

• योगीश्वराणाम्: of the lords of yogins / of the great yogis
• योगीश्वराणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: योगिन्-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—योगिनाम् ईश्वराः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• परमः: supreme
• परमः: Karta (Predicate complement/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• परः: higher / transcendent
• परः: Karta (Predicate complement/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speaker

Lomaśa

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣayaḥ

Visual Art Cues

Scene: Śiva as Digambara Bhikṣāṭana: sky-clad, matted locks loosened, radiant with Vedāntic majesty; the forest and worlds subtly orbit his presence, hinting he is ‘bhūvanaika-bhartā’.

Characters & Entities

• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is portrayed as both transcendent (Vedānta-realizable) and immanent (world-sustainer), the supreme refuge of yogic attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse functions as theological praise within the Dāruvana account rather than praising a named tirtha directly.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a descriptive eulogy establishing Śiva’s supreme status.