Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 164

Devanagari script

एवमुक्तः स रुद्रेण महाकालो मुदान्वितः । पपात दंडवद्भूमौ भक्त्या परमया युतः

Transliteration

evamuktaḥ sa rudreṇa mahākālo mudānvitaḥ | papāta daṃḍavadbhūmau bhaktyā paramayā yutaḥ

Translation

یوں رُدر کے کہنے پر مہاکال خوشی سے بھر گیا؛ وہ اعلیٰ بھکتی سے یکتہ ہو کر زمین پر لاٹھی کی طرح سجدہ ریز ہو گیا۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha/Adverbial (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)

• उक्तः: having been addressed
• उक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √वच् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्त-क्त (past passive participle) ‘said/addressed’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• रुद्रेण: by Rudra
• रुद्रेण: Karana/Agent in passive (करण/कर्तृ-तृतीया)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• महाकालः: Mahākāla
• महाकालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः महा-काल (कर्मधारयः)

• मुदान्वितः: filled with joy
• मुदान्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुदा (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त; √इ/√अन्वि धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्त-क्त ‘अन्वित’; समासः मुदा-अन्वित (तृतीया-तत्पुरुषः: ‘endowed with joy’)

• पपात: fell down
• पपात: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पत् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• दण्डवत्: like a staff (prostrate)
• दण्डवत्: Sambandha/Adverbial (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दण्डवत् (अव्यय/तद्धितान्त)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner) ‘like a staff’

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• परमया: supreme
• परमया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परमा (प्रातिपदिक; ‘परम’ स्त्री)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘भक्त्या’ इत्यस्य विशेषण

• युतः: endowed (with)
• युतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √युज् (धातु; ‘to join’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्त-क्त (past passive participle) ‘joined/endowed’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual attribution within Māheśvarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi-audience / pilgrims

Visual Art Cues

Scene: The devotee, overwhelmed with joy, falls fully prostrate like a staff before Rudra; Śiva stands radiant, gaṇas watching approvingly; dust and sacred ash subtly rise from the ground.

Characters & Entities

• Rudra
• Mahākāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True devotion expresses itself as humility—complete surrender at Śiva’s feet.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-kṣetra (Kedārakhaṇḍa’s sacred landscape) within the Māheśvarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse highlights daṇḍavat-praṇāma (full prostration) as a devotional act.