Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 145

Devanagari script

दण्डवत्पतितो भूमावुत्थाय स्वगृहं गतः । तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं चिंतयामास वै चिरम्

Transliteration

daṇḍavatpatito bhūmāvutthāya svagṛhaṃ gataḥ | taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ ciṃtayāmāsa vai ciram

Translation

وہ دَندوت ہو کر زمین پر گر پڑا، پھر اٹھ کر اپنے گھر چلا گیا؛ اس عظیم عجوبے کو دیکھ کر وہ دیر تک دل میں غور و فکر کرتا رہا۔

Word by Word

• दण्डवत्: like a staff (prostrate)
• दण्डवत्: Kriya-viseshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दण्डवत् (अव्यय/उपमान-शब्द)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (adverbial: ‘like a staff’)

• पतितः: fallen, prostrated
• पतितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण/विधेय

• भूमौ: on the ground
• भूमौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: उत्-स्था (धातु) → उत्थाय (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): ‘having risen’

• स्वगृहम्: his own house
• स्वगृहम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः/कर्मधारयः: स्वं गृहं); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• गतः: gone
• गतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): ‘having seen’

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• आश्चर्यम्: wonder, marvel
• आश्चर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• चिन्तयामास: pondered, thought
• चिन्तयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु) + आमास (परिप्रयोग)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect) परिप्रयोगः; प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; निश्चय/प्रसिद्ध्यर्थ

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kriya-viseshana (Duration/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual attribution within Māheśvarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: The kirāta lies full-length in daṇḍavat before the liṅga, then departs; observers remain struck by wonder as the atmosphere settles into contemplative stillness.

Characters & Entities

• Kirāta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility (daṇḍavat-pranāma) and contemplative faith deepen the devotee’s connection to the divine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-kṣetra, where Śiva’s presence is experienced as a living wonder through darśana and worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Daṇḍavat-pranāma (full prostration) as an act of reverence after worship/darśana.