Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 122

Devanagari script

तीरे संस्थाप्य दुष्टात्मा तत्सर्वं मृगयादिकम् । गंडूषोत्सर्जनं कृत्वा पीत्वा तोयं च निर्गतः

Transliteration

tīre saṃsthāpya duṣṭātmā tatsarvaṃ mṛgayādikam | gaṃḍūṣotsarjanaṃ kṛtvā pītvā toyaṃ ca nirgataḥ

Translation

اس بدباطن نے کنارے پر اپنا سارا شکار کا سامان اور حاصلِ شکار رکھ دیا۔ پھر کلی کر کے پانی تھوک دیا، اور پانی پی کر وہ (تالاب سے) باہر نکل آیا۔

Word by Word

• तीरे: on the bank
• तीरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• संस्थाप्य: having placed
• संस्थाप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-स्था (धातु) → संस्थाप्य (ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्ययकृदन्त)
• Form: अव्ययकृदन्त (ल्यप्), पूर्वकालिक (having placed/settled)

• दुष्टात्मा: the wicked-minded one
• दुष्टात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुष्ट (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (दुष्टः आत्मा यस्य/दुष्ट आत्मा)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (तत् इत्यस्य विशेषण)

• मृगयादिकम्: hunting and the like
• मृगयादिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृगया (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + क (तद्धित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (मृगया-आदि = hunting etc.)

• गण्डूषोत्सर्जनम्: spitting out the mouthful (gargle)
• गण्डूषोत्सर्जनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गण्डूष (प्रातिपदिक) + उत्सर्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गण्डूषस्य उत्सर्जनम्)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्ययकृदन्त (क्त्वान्त), पूर्वकालिक (having done)

• पीत्वा: having drunk
• पीत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु) → पीत्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्ययकृदन्त (क्त्वान्त), पूर्वकालिक (having drunk)

• तोयम्: water
• तोयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• निर्गतः: came out
• निर्गतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर्-गम् (धातु) → निर्गत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि (having come out)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (lake-bank episode)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: On the lakebank, the hunter piles his hunting gear and spoils; he rinses his mouth, spits out water, drinks, and steps away—unaware of the sacredness unfolding nearby.

Characters & Entities

• Kirāta (hunter)
• Lake bank (tīra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even ordinary acts near sacred waters can become steps toward purification when one enters a holy landscape.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The forest lake within the Kedāra setting, positioned as a preparatory space before the darśana of the shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

Gaṇḍūṣa (mouth-rinsing) and drinking water—basic purity actions commonly associated with approaching sacred spaces.