Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ईश्वरं शरणं व्रऐजा । एवं ब्रुवति गोविन्द आगतः सैन्यसागरः । वीरभद्रेण सदृशो ददृशुस्तं तदा सुराः

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena īśvaraṃ śaraṇaṃ vraaijā | evaṃ bruvati govinda āgataḥ sainyasāgaraḥ | vīrabhadreṇa sadṛśo dadṛśustaṃ tadā surāḥ

Translation

پس ہر طرح کی کوشش کے ساتھ ایشور کی پناہ اختیار کرو۔ گووند یہ فرما ہی رہے تھے کہ سمندر کی مانند لشکر آ پہنچا؛ تب دیوتاؤں نے ایک ہستی کو دیکھا جو ویر بھدر کے مشابہ تھی۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इत्यव्ययप्रयोगः (ablatival adverb) — हेतौ/तस्मादर्थे

• सर्व-प्रयत्नेन: with all effort
• सर्व-प्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• ईश्वरम्: the Lord
• ईश्वरम्: Gati/Karma (Goal/object/गति-कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गति), एकवचन

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (Object complement/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म; द्वितीयाद्वितीयासमानाधिकरण), एकवचन

• व्रज: go/seek
• व्रज: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्यय (adverb of manner)

• ब्रुवति: while (he) was speaking
• ब्रुवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमा-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद; सति-सप्तमीभावे (locative absolute sense)

• गोविन्दे: when Govinda (was speaking)
• गोविन्दे: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गोविन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)

• आगतः: came/arrived
• आगतः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)

• सैन्य-सागरः: ocean-like army (vast host)
• सैन्य-सागरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक) + सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• वीरभद्रेण: with Vīrabhadra (as comparison)
• वीरभद्रेण: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (उपमान/करण), एकवचन

• सदृशः: similar
• सदृशः: Karta-predicative (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (सैन्यसागरः)

• ददृशुः: saw
• ददृशुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• तम्: him/that one
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (temporal adverb)

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन

Speaker

Mahāviṣṇu (Govinda) for the exhortation; Lomaśa as narrative voice for the scene

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedārakṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: As Viṣṇu urges refuge in Īśvara, the horizon fills with an ocean-like army; devas behold a formidable being resembling Vīrabhadra—portent of Shaiva wrath and dharma-restoration.

Characters & Entities

• Īśvara
• Govinda
• Sura (gods)
• Vīrabhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest protection is Īśvara-śaraṇāgati (taking refuge in the Lord), especially amid upheaval and conflict.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra Khaṇḍa narrative backdrop relates to Kedārakṣetra; this verse focuses on the unfolding divine event rather than a tīrtha-benefit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a ritual, but a spiritual injunction: seek the Lord as refuge (śaraṇaṃ vraja).