Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 68

Devanagari script

तौ दंपती क्रीडया सज्जमानौ दृष्टौ तदा ऋषिणा नारदेन । सविस्मयोत्फुल्लमना मनस्वी विलोकमानोऽतितरां तुतोष

Transliteration

tau daṃpatī krīḍayā sajjamānau dṛṣṭau tadā ṛṣiṇā nāradena | savismayotphullamanā manasvī vilokamāno'titarāṃ tutoṣa

Translation

اسی وقت دیورشی نارَد نے اُن دونوں میاں بیوی کو کھیل میں محو دیکھا۔ حیرت سے اس کا دل کھل اٹھا؛ وہ بلند ہمت رشی دیکھتے دیکھتے بے حد مسرور ہوا۔

Word by Word

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; सर्वनाम-रूप (demonstrative pronoun)

• दंपती: the couple
• दंपती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दम्पती (प्रातिपदिक; दम्पति-शब्द)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; दम्पती-रूप (husband and wife as a pair)

• क्रीडया: by play, in sport
• क्रीडया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: क्रीडा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/हेतु-भाव (instrumental: by/through)

• सज्जमानौ: becoming attached/engaged
• सज्जमानौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सज्ज् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle, आत्मनेपद-भाव); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; विशेषण (qualifying ‘तौ/दंपती’)

• दृष्टौ: seen
• दृष्टौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; ‘seen’ (agreeing with ‘तौ’)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• ऋषिणा: by the sage
• ऋषिणा: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; कर्तृ-करण-भाव (agent in passive construction)

• नारदेन: by Nārada
• नारदेन: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; अपपद-विशेषण (apposition to ‘ऋषिणा’)

• सविस्मय-उत्फुल्ल-मना: with amazed and blossoming mind
• सविस्मय-उत्फुल्ल-मना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/अव्यय) + विस्मय (प्रातिपदिक) + उत्फुल्ल (कृदन्त/प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-कर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘मनस्वी’)

• मनस्वी: the wise/strong-minded one
• मनस्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मनस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (of Nārada)

• विलोकमानः: looking, observing
• विलोकमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि + लोक् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle, आत्मनेपद-भाव); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रियाविशेषण-भाव (while looking)

• अतितराम्: exceedingly, very much
• अतितराम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अतितरां (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (intensifier adverb)

• तुतोष: was delighted
• तुतोष: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa per Māheśvarakhaṇḍa convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Nārada, veena-bearing, beholds Śiva and Satī/Pārvatī as a divine couple absorbed in playful sport; his face shows astonished joy amid a Himalayan sacred grove near Kedāra.

Characters & Entities

• Nārada
• Śiva
• Pārvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of the divine—seeing Śiva with Śakti—naturally awakens wonder and joy, a hallmark of bhakti.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedārakhaṇḍa is the setting; this verse highlights devotional vision rather than a named location.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.