Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 65

Devanagari script

नारद उवाच । द्यूतं न जानामि न चाश्रयामि ह्यहं तपस्वी शिवकिंकरश्च कथं च मां पृच्छसि राजकन्यके योगीश्वराणां परमं पवित्रे

Transliteration

nārada uvāca | dyūtaṃ na jānāmi na cāśrayāmi hyahaṃ tapasvī śivakiṃkaraśca kathaṃ ca māṃ pṛcchasi rājakanyake yogīśvarāṇāṃ paramaṃ pavitre

Translation

نارَد نے کہا: میں جُوا نہیں جانتا اور نہ اس کا سہارا لیتا ہوں؛ میں تپسوی ہوں اور شیو کا خادم۔ پھر تم مجھ سے کیوں پوچھتی ہو، اے راج کنیا—اے یوگیوں کے سرداروں میں سب سے پاک؟

Word by Word

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (Speaker/subject)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• द्यूतम्: gambling/dice-play
• द्यूतम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: द्यूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• जानामि: I know
• जानामि: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• आश्रयामि: I resort to/engage in
• आश्रयामि: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: आ + श्रि (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हि: indeed
• हि: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तपस्वी: an ascetic
• तपस्वी: Predicate nominative
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; गुणवाचक-नाम

• शिवकिंकरः: servant of Śiva
• शिवकिंकरः: Predicate nominative
• Type: Noun
• Root: शिव + किंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शिवस्य किंकरः)

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात

• कथम्: how
• कथम्: Adverbial (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात

• माम्: me
• माम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पृच्छसि: you ask
• पृच्छसि: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राजकन्यके: O princess
• राजकन्यके: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् + कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राज्ञः कन्यका)

• योगीश्वराणाम्: of the lords of yogis
• योगीश्वराणाम्: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: योगिन् + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (योगिनाम् ईश्वराः)

• परमम्: supreme
• परमम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पवित्रे/पवित्रम्)

• पवित्रे: O pure one / O purifier
• पवित्रे: Sambodhana (Address-qualifier)
• Type: Noun
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-सम्बोधन (राजकन्यके इति सम्बोधनस्य विशेषणरूपेण)

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Girijā (Pārvatī/Satī)

Visual Art Cues

Scene: Nārada, calm and austere, gestures modestly as he declines knowledge of dice, identifying himself as a tapasvī and Śiva’s servant; Girijā listens, Śiva present.

Characters & Entities

• Nārada
• Śiva
• Pārvatī (as Rājakanyā/Girijā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas and devotion to Śiva imply restraint from degrading habits; the saintly model is detachment from vice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedārakhaṇḍa is the textual setting; this verse emphasizes character rather than a named pilgrimage spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it highlights the ascetic discipline of not resorting to gambling.