Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 90

Devanagari script

भुक्त्वा पुण्यतामांल्लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः । चित्रांगदस्य पुत्रोभूद्भूपालेश्वरलक्षणः

Transliteration

bhuktvā puṇyatāmāṃllokānuṣitvā śāśvatīḥ samāḥ | citrāṃgadasya putrobhūdbhūpāleśvaralakṣaṇaḥ

Translation

نہایت پُرثواب عوالم سے فیض یاب ہو کر اور بے شمار برس وہاں قیام کر کے، وہ چِترانگَد کا بیٹا بن کر پیدا ہوا، شاہانہ بادشاہی علامات سے آراستہ۔

Word by Word

• भुक्त्वा: having enjoyed
• भुक्त्वा: Kriya (पूर्वकर्म/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), धातु: भुज्, अर्थ: ‘भुक्त्वा’ = having enjoyed/eaten

• पुण्यतमान्: most meritorious
• पुण्यतमान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + तमप् (तद्धित/उत्तमत्व)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; ‘पुण्यतम’ = most meritorious (superlative)

• लोकान्: worlds
• लोकान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• अनुषित्वा: having dwelt (in)
• अनुषित्वा: Kriya (पूर्वकर्म/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु-षद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), उपसर्ग: अनु-, धातु: षद् (to sit/dwell), अर्थ: having dwelt/inhabited

• शाश्वतीः: everlasting
• शाश्वतीः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शाश्वत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; ‘eternal/everlasting’

• समाः: years
• समाः: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; ‘years’

• चित्रांगदस्य: of Citrāṅgada
• चित्रांगदस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चित्राङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• अभूत्: became/was born
• अभूत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• भूपालेश्वरलक्षणः: bearing the mark of Bhūpāleśvara
• भूपालेश्वरलक्षणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भूपाल-ईश्वर-लक्षण (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष/निर्देशात्मक—‘भूपालेश्वरस्य लक्षणम् यस्य’ (having the mark/character of Bhūpāleśvara)

Speaker

Lomaharṣaṇa/Sūta (deduced: Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous transition: the soul enjoys radiant puṇya-lokas, then descends into a royal birth—Citrāṅgada’s palace, auspicious omens, and the newborn marked with regal signs.

Characters & Entities

• Citrāṅgada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śivarātri merit is portrayed as strong enough to grant heavenly enjoyment and an elevated rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedāra Śaiva context remains the implied source of the merit that produced these results.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; this verse describes the fruit (phala) of prior Śivarātri vigil and proximity to Śiva.