Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 106

Devanagari script

पंचाक्षरी यस्य मुखे स्थिता सदा चेतोनिवृत्तिः शिवचिंतने च । भूतेषुः साम्यं परिवादमूकता षंढत्वमेव परयोषितासु

Transliteration

paṃcākṣarī yasya mukhe sthitā sadā cetonivṛttiḥ śivaciṃtane ca | bhūteṣuḥ sāmyaṃ parivādamūkatā ṣaṃḍhatvameva parayoṣitāsu

Translation

جس کے دہن میں پنچاکشری منتر ہمیشہ قائم ہو، اور جس کا دل شِو کے دھیان میں ہٹ کر یکسو ہو—اس میں سب جانداروں کے لیے برابری، بہتان پر خاموشی، اور دوسروں کی عورتوں سے کامل بےرغبتی پیدا ہوتی ہے۔

Word by Word

• पञ्चाक्षरी: the five-syllabled (mantra)
• पञ्चाक्षरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पञ्च + अक्षर + ई (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (पञ्च अक्षराणि यस्याः सा)

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• मुखे: in the mouth
• मुखे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• स्थिता: is situated/abides
• स्थिता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सदा: always
• सदा: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• चेतोनिवृत्तिः: withdrawal of the mind
• चेतोनिवृत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चेतस् + निवृत्ति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चेतसः निवृत्तिः)

• शिवचिन्तने: in contemplation of Śiva
• शिवचिन्तने: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिव + चिन्तन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (शिवस्य चिन्तनम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• भूतेषु: among beings
• भूतेषु: Adhikarana (Location/Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• साम्यम्: equanimity/equality
• साम्यम्: Karta/Predicate (Result/विधेय)
• Type: Noun
• Root: साम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• परिवादमूकता: silence regarding slander (not engaging in backbiting)
• परिवादमूकता: Karta/Predicate (Result/विधेय)
• Type: Noun
• Root: परिवाद + मूकता (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (परिवादे मूकता/परिवादस्य मूकता)

• षण्डत्वम्: impotence/indifference (lit. eunuchhood)
• षण्डत्वम्: Karta/Predicate (Result/विधेय)
• Type: Noun
• Root: षण्डत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (restrictive particle)

• परयोषितासु: towards others' women
• परयोषितासु: Adhikarana (Location/Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर + योषिता (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (पराः योषितः)

Speaker

Lomaśa (Sūta-like narrator) to the Ṛṣis

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcākṣarī-mantra (Namaḥ Śivāya) as inner tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nandī

Visual Art Cues

Scene: A sādhaka with calm face repeats the pañcākṣarī, mind withdrawn in Śiva contemplation; around him, scenes of provocation and temptation fade, symbolizing silence to slander and indifference to forbidden desire.

Characters & Entities

• Śiva
• Pañcākṣarī (Namaḥ Śivāya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady japa of ‘namaḥ śivāya’ and Śiva-smaraṇa naturally mature into equanimity, disciplined speech, and moral restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction appears within Kedārakhaṇḍa, aligning these virtues with the sanctity of Kedāra and its Śaiva discipline.

What ritualistic prescription is mentioned?

Continuous recitation/abidance of the pañcākṣarī mantra and sustained contemplation of Śiva.