Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

पुष्पैर्ववर्षुर्ह्यवकीर्यमाणा देवास्तदानीं मुनिभिः समेताः । ययौ गृहं कांचनकुट्टिमं महन्महावि भूत्यापरिशोभितं तदा । विवेश शंभुः परया सपर्यया संपूज्यमानो नरदेवदानवैः

Transliteration

puṣpairvavarṣurhyavakīryamāṇā devāstadānīṃ munibhiḥ sametāḥ | yayau gṛhaṃ kāṃcanakuṭṭimaṃ mahanmahāvi bhūtyāpariśobhitaṃ tadā | viveśa śaṃbhuḥ parayā saparyayā saṃpūjyamāno naradevadānavaiḥ

Translation

تب دیوتا، رشیوں کے ساتھ جمع ہو کر، چاروں طرف بکھرتے ہوئے پھولوں کی بارش کرنے لگے۔ شَمبھو سونے کی فرش بندی والے عظیم آشیانے کی طرف گئے جو بے پایاں شان سے آراستہ تھا؛ اور وہ اس میں داخل ہوئے، جب کہ راجاؤں، دیوتاؤں اور دانَووں نے نہایت عقیدت سے ان کی پوجا کی۔

Word by Word

• पुष्पैः: with flowers
• पुष्पैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• ववर्षुः: rained down
• ववर्षुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृष् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतौ

• अवकीर्यमाणाः: being scattered (down)
• अवकीर्यमाणाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव + कीर् (धातु) → अवकीर्यमाण (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present passive participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘विक्षिप्यमाण/प्रकीर्यमाण’

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• तदानीम्: then
• तदानीम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदानीम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• मुनिभिः: with sages
• मुनिभिः: Sahakari (Associate/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• समेताः: assembled, accompanied
• समेताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + इ (धातु) → समेत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘समागता/सहिता’

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• गृहम्: to the house
• गृहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• काञ्चन-कुट्टिमम्: with golden pavement
• काञ्चन-कुट्टिमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक) + कुट्टिम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय ‘काञ्चनं कुट्टिमं यस्य’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (गृहम् विशेषणम्)

• महत्: great, vast
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (गृहम् विशेषणम्)

• महाविभूत्या: with great magnificence
• महाविभूत्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + विभूति (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय ‘महती विभूतिः’; स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• परिशोभितम्: adorned, beautified
• परिशोभितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि + शुभ् (धातु) → परिशोभित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (गृहम् विशेषणम्)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• विवेश: entered
• विवेश: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• शंभुः: Shambhu (Shiva)
• शंभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• परया: supreme, excellent
• परया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन (सपर्यया विशेषणम्)

• सपर्यया: with worship, service
• सपर्यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सपर्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• संपूज्यमानः: being duly worshipped
• संपूज्यमानः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + पूज् (धातु) → संपूज्यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present passive participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘सम्यक् पूज्यमान’

• नर-देव-दानवैः: by men, gods, and demons
• नर-देव-दानवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + दानव (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व; पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devas and sages shower flowers; Śiva proceeds to a grand golden-paved residence, radiant with great majesty; He enters as kings, gods, and dānavas worship with highest reverence.

Characters & Entities

• Śambhu
• Devas
• Munis
• Nara-devas (kings)
• Dānavas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When Śiva is honoured with supreme devotion, all realms—divine, human, and otherworldly—converge in worship, magnifying the tīrtha’s glory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra, celebrated through the imagery of puṣpa-vṛṣṭi and universal veneration of Śambhu.

What ritualistic prescription is mentioned?

It describes offerings and honours—flower-scattering and parā-saparyā (highest worship)—though not as a formal injunction.