Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

लोमश उवाच । तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरींद्रः स्वसुतार्थमेव । गर्गं पुरस्कृत्य महानुभावो मंगल्यभूमिं परया विभूत्या

Transliteration

lomaśa uvāca | tathaiva sarvaṃ parayā mudānvitaścakre girīṃdraḥ svasutārthameva | gargaṃ puraskṛtya mahānubhāvo maṃgalyabhūmiṃ parayā vibhūtyā

Translation

لومش نے کہا: اسی طرح پہاڑوں کے مالک ہمالیہ نے اعلیٰ مسرت سے اپنی بیٹی کے لیے سب انتظام کیا۔ گرگ کو پیشوا بنا کر اس عظیم نے نہایت شان و شوکت سے مبارک شادی گاہ تیار کی۔

Word by Word

• लोमशः: Lomaśa
• लोमशः: Karta (Speaker/वक्ता)
• Type: Noun
• Root: लोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तथा: thus
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)

• एव: indeed, just
• एव: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• परया: with great
• परया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; विशेषणम् (intensifier: ‘great’)

• मुदा: joy
• मुदा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• अन्वितः: endowed (with)
• अन्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु + इ (धातु) → अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: क्त-कृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• चक्रे: did, arranged
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• गिरीन्द्रः: the lord of mountains (Himālaya)
• गिरीन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरि + इन्द्र (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘lord of mountains’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वसुतार्थम्: for his own son's sake
• स्वसुतार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: स्व + सुत + अर्थ (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘for his own son’s purpose’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थे

• एव: only, indeed
• एव: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक निपात

• गर्गम्: Garga
• गर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• पुरस्कृत्य: having placed in front, having honored
• पुरस्कृत्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् + कृ (धातु) → पुरस्कृत्य (क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), क्रियाविशेषण

• महानुभावः: the great-souled one
• महानुभावः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महान् + अनुभाव (प्रातिपदिके)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘one of great majesty’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मंगल्यभूमिम्: the auspicious site/ground
• मंगल्यभूमिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मंगल्य + भूमि (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारय-समास (‘auspicious ground’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परया: with great
• परया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम्

• विभूत्या: splendor, magnificence
• विभूत्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विभूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Speaker

Lomaśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṅgalya-bhūmi (wedding-ground in Himālaya)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/brāhmaṇas (audience of the Kedāra narrative)

Visual Art Cues

Scene: Himālaya personified as the lord of mountains, joyfully organizing his daughter’s wedding; sage Garga leads, while attendants prepare a radiant, auspicious marriage-ground.

Characters & Entities

• Lomaśa
• Himālaya (Girīndra)
• Garga
• Pārvatī (implied as daughter)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred rites succeed through joyful, orderly preparation and guidance of dharmic authorities, turning space into maṅgala (auspiciousness).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Himalayan region as a sanctified marriage-setting; within Kedāra Khaṇḍa it supports the broader Kedāra tīrtha landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Preparation of a maṅgalya-bhūmi (auspicious ritual ground) under the lead of Garga is indicated as part of marriage arrangements.