Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43

ईश्वर उवाच । गिरिजातपसा विष्णो जितोऽहं नात्र संशयः । पाणिग्रहार्थमेवाद्य गंतुकामो हिमालयम्

īśvara uvāca | girijātapasā viṣṇo jito'haṃ nātra saṃśayaḥ | pāṇigrahārthamevādya gaṃtukāmo himālayam

ایشور نے کہا: “اے وشنو! گریجا کی تپسیا نے مجھے مسخر کر لیا ہے—اس میں کوئی شک نہیں۔ آج میں اس کا پانِگ्रहن (نکاح) کرنے کے لیے ہمالیہ جانا چاہتا ہوں۔”

ईश्वरःĪśvara (Shiva)
ईश्वरः:
Karta (Speaker/Subject)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Predicate verb)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
गिरिजा-तपसाby Girijā’s austerity
गिरिजा-तपसा:
Karaṇa/Hetu (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootgirijā (प्रातिपदिक) + tapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे (तपस्-शब्दः), तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गिरिजायाः तपसा)
विष्णोO Vishnu
विष्णो:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्
जितःconquered
जितः:
Karta-anvaya (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootjita (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ji)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उत्तम-पुरुष-सर्वनाम
not
:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negation particle)
अत्रhere / in this matter
अत्र:
Adhikaraṇa (Location/Context)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)
संशयःdoubt
संशयः:
Karta-anvaya (Predicate noun)
TypeNoun
Rootsaṃśaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
पाणिग्रह-अर्थम्for the purpose of marriage
पाणिग्रह-अर्थम्:
Prayojana (Purpose)
TypeNoun
Rootpāṇi (प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थकः (पाणिग्रहस्य अर्थम् = for the purpose of marriage/hand-taking)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्ययम् (emphasis)
अद्यtoday / now
अद्य:
Kāla-adhikaraṇa (Time)
TypeIndeclinable
Rootadya (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (today/now)
गन्तुकामःwishing to go
गन्तुकामः:
Karta-anvaya (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootgantukāma (प्रातिपदिक; √gam + तुमुन् + काम)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपपद-समासः/तत्पुरुषः: गन्तुम् कामः यस्य (desiderative adjective)
हिमालयम्to the Himalaya
हिमालयम्:
Karma (Goal/Object)
TypeNoun
Roothimālaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Śiva (Īśvara)

Tirtha: Himālaya (tapas-kshetra of Girijā; Kedāra-Himalaya continuum)

Type: peak

Listener: Frame-audience (not explicit)

Scene: Śiva speaks to Viṣṇu: ‘By Girijā’s tapas I am conquered’; he resolves to journey to the Himālaya to perform the hand-taking marriage rite.

Ś
Śiva (Īśvara)
V
Viṣṇu
G
Girijā (Pārvatī)
H
Himālaya

FAQs

Austerity dedicated to dharma bears fruit: sincere tapas has the power to transform even cosmic destinies.

The Himālaya is highlighted as the sacred stage for the divine marriage, integral to Kedārakhaṇḍa’s holy geography.

Pāṇigraha (hand-taking) is referenced as the marriage rite’s essential act, though no procedural details are given.

Read Skanda Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App