Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय हिमाद्रिः प्रतिमानसः । पूजयामास तान्सर्वानुवाच नतकंधरः

Transliteration

tāndṛṣṭvā sahasotthāya himādriḥ pratimānasaḥ | pūjayāmāsa tānsarvānuvāca natakaṃdharaḥ

Translation

انہیں دیکھتے ہی ہِمادری (ہمالیہ) ادب سے فوراً اٹھ کھڑا ہوا۔ سر جھکا کر اس نے سب کی پوجا کی اور ان سے مخاطب ہوا۔

Word by Word

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having done)

• सहसा: suddenly
• सहसा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: उत्-स्था (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), उपसर्ग ‘उत्’

• हिमाद्रिः: Himādri (the snowy mountain)
• हिमाद्रिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हिमाद्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समास: हिम + अद्रि (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः ‘हिमयुक्तः अद्रिः’)

• प्रतिमानसः: of noble mind / well-disposed
• प्रतिमानसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रतिमानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier of हिमाद्रिः)

• पूजयामास: honoured/worshipped
• पूजयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Periphrastic perfect/परस्मैपद-प्रयोग), प्रथम-पुरुष, एकवचन; ‘पूजय्’ (णिच् causative stem) + आमास

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (of तान्)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नतकन्धरः: with bowed neck (humbly)
• नतकन्धरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नत (प्रातिपदिक) + कन्धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘नतः कन्धरः यस्य सः’ (one whose neck is bowed)

Speaker

Lomaśa (narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Himālaya-kṣetra (Kedāra context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The Himalaya, envisioned as a regal mountain-king, rises in reverence, bows, and performs pūjā to the arriving sages, acknowledging their spiritual supremacy.

Characters & Entities

• Himādri (Himālaya)
• Ṛṣayaḥ (sages)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Honoring sages and guests is dharma; reverence shown to the holy elevates the host.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Himālaya region is portrayed as sanctified, personified as Himādri who venerates ṛṣis.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pūjā (honoring/worshipping) of venerable guests (ṛṣis) is exemplified.