Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

रत्या समेतः सह माधवेन स पुष्पधन्वा पुरतः सभायाम् । महेंद्रमागम्य उवाच वाक्यं सगर्वितं लोकमनोहरं च

Transliteration

ratyā sametaḥ saha mādhavena sa puṣpadhanvā purataḥ sabhāyām | maheṃdramāgamya uvāca vākyaṃ sagarvitaṃ lokamanoharaṃ ca

Translation

رتی کے ساتھ اور مادھو کے ہمراہ وہ پُشپ دھنُو (کام) سبھا کے سامنے آیا۔ مہندر کے پاس جا کر اس نے غرور آمیز مگر دل فریب کلمات کہے۔

Word by Word

• रत्या: with Rati
• रत्या: Sahakaraka (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: रति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• समेतः: accompanied
• समेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (Past participle, -क्त; sense: ‘having come together/ accompanied’), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘सः/पुष्पधन्वा’ विशेषयति

• सह: with
• सह: Sahakaraka (Association/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहार्थक-अव्ययम् (with)

• माधवेन: with Mādhava (Viṣṇu)
• माधवेन: Sahakaraka (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: माधव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• पुष्पधन्वा: the flower-bowed one (Kāma)
• पुष्पधन्वा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक) + धन्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहि-समासः (‘पुष्पं धनुः यस्य सः’)

• पुरतः: in front
• पुरतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरतः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb: in front)

• सभायाम्: in the assembly
• सभायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• महेंद्रम्: Mahendra (Indra)
• महेंद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आगम्य: having approached
• आगम्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-√गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund), पूर्वकालिकक्रिया (having approached)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• वाक्यम्: a statement
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सगर्वितम्: proud/arrogant
• सगर्वितम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग-समान) + गर्वित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (‘गर्वेण सहितम्’), ‘वाक्यम्’ विशेषयति

• लोकमनोहरम्: charming to the world
• लोकमनोहरम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (‘लोकस्य मनोहरम्’), ‘वाक्यम्’ विशेषयति

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (and)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa), deduced from narrative flow

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/audience

Visual Art Cues

Scene: Kāma (Puṣpadhanvā) arrives in splendor with Rati, accompanied by Mādhava; he stands before Indra, speaking confidently—his presence suffused with blossoms, fragrance, and courtly allure.

Characters & Entities

• Rati
• Mādhava
• Puṣpadhanvā (Kāma)
• Mahendra (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly charm and pride can accompany desire; dharma requires awareness of such forces when pursuing even divine aims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra Khaṇḍa is the textual locus; this verse depicts a divine court scene rather than a site’s merits.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative description of Kāma’s arrival and speech.