Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 145

Devanagari script

परं भावं समाश्रित्य जगन्मंगलमंगला । तुष्ट्यर्थं च महेशस्य तताप परमं तपः

Transliteration

paraṃ bhāvaṃ samāśritya jaganmaṃgalamaṃgalā | tuṣṭyarthaṃ ca maheśasya tatāpa paramaṃ tapaḥ

Translation

اعلیٰ روحانی بھاؤ کا سہارا لے کر، جگت کو منگل کرنے والی منگل مئی نے مہیش کو راضی کرنے کے لیے پرم تپسیا کی۔

Word by Word

• परम्: supreme, highest
• परम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: para (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (Accusative singular neuter)

• भावम्: state, disposition, spiritual attitude
• भावम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: bhāva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative singular masculine)

• समाश्रित्य: having resorted to
• समाश्रित्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: sam-ā-śri (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (Gerund/Absolutive); पूर्वकालिकक्रिया (having resorted to)

• जगत्-मङ्गल-मङ्गला: she who is auspicious for the world
• जगत्-मङ्गल-मङ्गला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: jagat (प्रातिपदिक) + maṅgala (प्रातिपदिक) + maṅgalā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular feminine); समासः—जगतः मङ्गलम् इति जगन्मङ्गलम् (षष्ठी-तत्पुरुष), तस्य मङ्गला इति (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय)

• तुष्टि-अर्थम्: for (his) satisfaction
• तुष्टि-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: tuṣṭi (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तुष्ट्यर्थम् (चतुर्थी-तत्पुरुष/प्रयोजनवाचकः) (for the sake of satisfaction)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• महेशस्य: of Maheśa (Śiva)
• महेशस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: maheśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive singular masculine)

• तताप: performed austerity; did penance
• तताप: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: tap (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (3rd person singular)

• परमम्: supreme, great
• परमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: parama (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (Accusative singular neuter)

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tapas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative singular neuter)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, serene yet intense, seated in Himalayan austerity posture, radiating auspiciousness; distant snowy peaks and a subtle presence of Maheśa implied by light/linga-symbol.

Characters & Entities

• Maheśa (Śiva)
• Pārvatī (implied by epithets)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The quality of intention (paraṃ bhāva) sanctifies practice; austerity becomes dharma when rooted in the highest devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra-khaṇḍa situates the account within Kedāra’s sacred Shaiva milieu, enhancing the Mahatmya of the region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific vrata is named; the verse highlights ‘paramaṃ tapaḥ’ as the devotional means to please Maheśa.