Home›Skanda Purana›Mahesvara Khanda›Kedara Khanda›Adhyaya 21›Shloka 100
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 100

Devanagari script

तिरोधानगतं देवी वीक्ष्य दग्धं च मन्मथम् । सकोकिलं सचूतं च सभृंगं सहचंपकम्

Transliteration

tirodhānagataṃ devī vīkṣya dagdhaṃ ca manmatham | sakokilaṃ sacūtaṃ ca sabhṛṃgaṃ sahacaṃpakam

Translation

جب اس نے دیکھا کہ دیوی (پاروتی) پردۂ غیب میں چلی گئی ہے اور منمتھ جل کر بھسم ہو گیا ہے، تو اس نے بسنت کا منظر بھی دیکھا—کوئلوں سمیت، آم کے درختوں سمیت، بھنوروں سمیت اور چمپک کے پھولوں سمیت۔

Word by Word
तिरोधानगतम्gone into concealment
तिरोधानगतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतिरोधान-गत (प्रातिपदिक; √गम् (धातु) + क्त (कृदन्त))
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकर्मणि/कृत) — Neuter, Accusative singular; past participle ‘gone into concealment’
देवीthe Goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Nominative singular
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√वीक्ष् (धातु) + ल्यप् (अव्ययीभाव/क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (पूर्वकाल) — Gerund/absolutive ‘having seen’
दग्धम्burnt
दग्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootदग्ध (प्रातिपदिक; √दह् (धातु) + क्त (कृदन्त))
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त — Neuter, Accusative singular; ‘burnt’
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय — Conjunction ‘and’
मन्मथम्Manmatha (Kāma)
मन्मथम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमन्मथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative singular
स-कोकिलम्along with cuckoos
स-कोकिलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश) + कोकिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः ‘सह’ अर्थे — Neuter, Accusative singular; ‘together with the cuckoo’
स-चूतम्along with mango-trees
स-चूतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + चूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः ‘सह’ अर्थे — Neuter, Accusative singular
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय — Conjunction
स-भृंगम्along with bees
स-भृंगम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + भृंग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः ‘सह’ अर्थे — Neuter, Accusative singular
स-हचंपकम्along with campaka-trees
स-हचंपकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसह (अव्यय) + चंपक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावः ‘सह’ अर्थे — Neuter, Accusative singular
Speaker

Narrator (deductively: Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/saints in frame dialogue (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A spring grove—mango trees, cuckoos, bees, and campaka blossoms—set against the aftermath of Madana’s burning and the Goddess’ concealment; beauty tinged with shock and stillness.

Characters & Entities
D
Devī (Pārvatī/Girijā)
M
Manmatha (Kāma)
K
Kokila
C
Cūta (mango)
B
Bhṛṅga (bee)
C
Campaka

FAQs

Outer signs of spring and attraction persist, yet the inner principle of desire can be rendered powerless—highlighting the contrast between nature’s allure and spiritual mastery.

The verse remains within Kedārakhaṇḍa’s Himalayan narrative frame; it does not name a distinct tīrtha beyond the broader sacred setting.

None.

←Previous Verse
Next Verse→