Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

प्रेम्णोदिता वचोभिः सा बहुमानपुरःसरम् । किमागमनकार्यंमे वद शीघ्रं सुमध्यमे

Transliteration

premṇoditā vacobhiḥ sā bahumānapuraḥsaram | kimāgamanakāryaṃme vada śīghraṃ sumadhyame

Translation

محبت سے ابھری ہوئی وہ عزت و تعظیم کے ساتھ بولی: “اے باریک کمر والی، جلد بتا—میرے پاس آنے کا مقصد کیا ہے؟”

Word by Word

• प्रेम्णा: by love
• प्रेम्णा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (Neuter, Instrumental, Singular)

• उदिता: impelled
• उदिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उद् + √इ (धातु; गत्यर्थे) (कृदन्त ‘उदित’)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Feminine, Nominative, Singular); ‘arisen/impelled’

• वचोभिः: with words
• वचोभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Neuter, Instrumental, Plural)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक, सर्वनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Feminine, Nominative, Singular); सर्वनाम

• बहुमानपुरःसरम्: preceded by great respect
• बहुमानपुरःसरम्: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Adjective
• Root: बहुमान (प्रातिपदिक) + पुरःसर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Accusative, Singular); तत्पुरुषः (बहुमानः पुरःसरः यस्य = preceded by respect); क्रियाविशेषणवत् (accusative of manner)

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक, सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Nom/Acc, Singular); प्रश्नार्थक-सर्वनाम

• आगमनकार्यं: the purpose of (your) coming
• आगमनकार्यं: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आगमन (प्रातिपदिक) + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Nom/Acc, Singular); तत्पुरुषः (आगमनस्य कार्यम् = purpose of coming)

• मे: to me / for me
• मे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक, सर्वनाम)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी एकवचनम् (Genitive/Dative, Singular); enclitic

• वद: tell
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वद् (धातु; वचने)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative); मध्यमपुरुषः एकवचनम् (2nd person singular)

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगवत् क्रियाविशेषणम् (adverb: quickly)

• सुमध्यमे: O fair-waisted one
• सुमध्यमे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सु (अव्यय) + मध्यम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम् (Feminine, Vocative, Singular); कर्मधारयः (सु-मध्यम = O fair-waisted one)

Speaker

Śiva (contextual deduction: he addresses her as sumadhyamā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Close-up of the divine couple: she, moved by love, speaks with honor; Śiva listens, the court quiet, attendants attentive—an intimate conversational pause before instruction.

Characters & Entities

• Śiva
• Satyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True relationships in dharma are grounded in respect (bahumāna) and honest communication.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly praised in this verse; it is part of the Kedāra-region narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a dialogue prompt.