Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

अर्थितं तत्फलं विद्धि पुनः कार्पण्यमाविशत् । पुनर्मरणमाविश्य श्रीणपुण्यो भविष्यति

Transliteration

arthitaṃ tatphalaṃ viddhi punaḥ kārpaṇyamāviśat | punarmaraṇamāviśya śrīṇapuṇyo bhaviṣyati

Translation

جان لو کہ وہی پھل تھا جس کی اس نے آرزو کی؛ پھر اس میں بخل داخل ہو گیا۔ اور دوبارہ موت کے چکر میں پڑ کر وہ کم تر ثواب والا ہو جائے گا۔

Word by Word

• अर्थितम्: requested, sought
• अर्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्थ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (requested/asked)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• फलम्: fruit, result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• विद्धि: know (you)
• विद्धि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (again)

• कार्पण्यम्: wretchedness, miserly weakness
• कार्पण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्पण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• आविशत्: entered, came upon
• आविशत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्ग: आ-

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण

• मरणम्: death
• मरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• आविश्य: having entered
• आविश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), उपसर्ग: आ-; 'having entered'

• श्रीणपुण्यः: (textually) one connected with merit (reading uncertain)
• श्रीणपुण्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रीण (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासार्थ: (अस्पष्ट) 'पुण्य-सम्बद्धः'

• भविष्यति: will become
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Speaker

Lomaśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas (vipra)

Visual Art Cues

Scene: A moral tableau: Indra-like figure clutching wealth/pleasures, shadow of decay and rebirth looming; Lomaśa points to the wheel of saṃsāra, urging generosity.

Characters & Entities

• Kārpaṇya (miserliness)
• Puṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Clinging and miserliness erode merit; dāna sustains puṇya, while kārpaṇya pulls the soul back toward decline and repeated mortality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse teaches a general dharmic principle within the Kedāra-khaṇḍa discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; the implied prescription is to avoid kārpaṇya and uphold dāna to preserve puṇya.