Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 193

Devanagari script

राजा सुराणां हि महानुरागी स्वकर्मसंसिद्धिमहाप्रवीणः । तस्मात्सदा क्लेशपरः शचीपतिः स्वकामभावात्मपरो हि नित्यम्

Transliteration

rājā surāṇāṃ hi mahānurāgī svakarmasaṃsiddhimahāpravīṇaḥ | tasmātsadā kleśaparaḥ śacīpatiḥ svakāmabhāvātmaparo hi nityam

Translation

دیوتاؤں کا راجا گہری وابستگی رکھنے والا ہے، اگرچہ اپنے اعمال و مقاصد کی تکمیل میں نہایت ماہر ہے۔ اسی لیے شَچی کے پتی اندَر ہمیشہ رنج و کلفت میں گھرا رہتا ہے، کہ وہ ہر دم اپنی خواہشات اور خودساختہ کیفیات ہی میں منہمک رہتا ہے۔

Word by Word

• राजा: king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सुराणाम्: of the gods
• सुराणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध

• हि: indeed
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• महानुरागी: greatly attached
• महानुरागी: Predicate/Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महान् + अनुरागिन् (प्रातिपदिक); महानुरागिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण

• स्वकर्मसंसिद्धिमहाप्रवीणः: highly skilled in achieving his own tasks
• स्वकर्मसंसिद्धिमहाप्रवीणः: Predicate/Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व + कर्म + संसिद्धि + महा + प्रवीण (प्रातिपदिक); स्वकर्मसंसिद्धिमहाप्रवीण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—‘स्वकर्मसंसिद्धौ महाप्रवीणः’ (very skilled in accomplishing his own acts)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Logical connector (हेतु/निगमन)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: निगमनार्थक-अव्ययवत् (therefore)

• सदा: always
• सदा: Adverbial (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

• क्लेशपरः: devoted to toil/affliction-prone
• क्लेशपरः: Predicate/Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्लेश + पर (प्रातिपदिक); क्लेशपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘क्लेशे परः/क्लेशपरायणः’ इत्यर्थे

• शचीपतिः: Śacī’s lord (Indra)
• शचीपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शची + पति (प्रातिपदिक); शचीपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• स्वकामभावात्मपरः: intent on his own desires and self-nature
• स्वकामभावात्मपरः: Predicate/Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व + काम + भाव + आत्मन् + पर (प्रातिपदिक); स्वकामभावात्मपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘स्वकामभावात्मनि परः’ (intent on his own desire-nature/self)

• हि: indeed
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• नित्यम्: constantly
• नित्यम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसकलिङ्ग-एकवचन-प्रयोगः (adverbial)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced; characterization of Indra within the narrative)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Indra portrayed as majestic yet inwardly troubled—crown and thunderbolt present, but eyes anxious—contrasted with the calm ideal of dispassion implied by the verse.

Characters & Entities

• Indra
• Śacī (Indrāṇī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly competence without inner dispassion keeps one bound to anxiety and suffering, even at the highest status.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is within Kedārakhaṇḍa’s Kedāra setting, but it primarily teaches a moral psychology rather than praising a specific tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it implicitly recommends overcoming self-centered desire through spiritual discipline.