Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 143

Devanagari script

वृत्र उवाच । हे दैत्याः परमार्ताश्च कस्माद्यूयं भयातुराः । पलायनपराः सर्वे विसृज्य रणमद्भुतम्

Transliteration

vṛtra uvāca | he daityāḥ paramārtāśca kasmādyūyaṃ bhayāturāḥ | palāyanaparāḥ sarve visṛjya raṇamadbhutam

Translation

ورترا نے کہا: “اے دَیتیو! تم اتنے بے قرار اور خوف زدہ کیوں ہو؟ اس عجیب و غریب جنگ کو چھوڑ کر تم سب بھاگنے کی طرف کیوں مائل ہو گئے ہو؟”

Word by Word

• वृत्रः: Vṛtra
• वृत्रः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (उवाच इति वाक्ये कर्ता)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; धातु: वच्

• हे: O!
• हे: Sambodhana (Address)
• Type: Indeclinable
• Root: हे (अव्यय)
• Form: सम्बोधन-निपात (vocative particle)

• दैत्याः: O demons
• दैत्याः: Sambodhana (Addressee)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), बहुवचन

• परम-आर्ताः: extremely distressed
• परम-आर्ताः: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: कर्मधारय (‘परमाः आर्ताः’ = extremely distressed); विशेषणम् (of ‘यूयम्’)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• कस्मात्: why/from what reason
• कस्मात्: Hetu/Apādāna (Cause/Source)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; प्रश्नार्थक (‘from what cause/why’)

• यूयम्: you (all)
• यूयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, बहुवचन

• भय-आतुराः: afflicted by fear
• भय-आतुराः: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + आतुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: तृतीया/सप्तमी-तत्पुरुषार्थ (‘भयेन आतुराः’ = afflicted by fear); विशेषणम् (of ‘यूयम्’)

• पलायन-पराः: bent on flight
• पलायन-पराः: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: पलायन (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: तत्पुरुष (‘पलायने पराः’ = intent on fleeing); विशेषणम् (of ‘यूयम्/सर्वे’)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (of ‘यूयम्/दैत्याः’)

• विसृज्य: having abandoned
• विसृज्य: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु) + वि (उपसर्ग)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), धातु: वि+सृज्; ‘having abandoned’

• रणम्: battle
• रणम्: Karman (Object of ‘विसृज्य’)
• Type: Noun
• Root: रण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अद्भुतम्: wonderful/marvelous
• अद्भुतम्: Karman (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (of ‘रणम्’)

Speaker

Vṛtra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedārakṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vṛtra addresses the retreating Dāityas; his arm outstretched in command, the Dāityas looking back with fear, some dropping weapons, banners torn; the battlefield glows with divine weapons in the distance.

Characters & Entities

• Vṛtra
• Dāityas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Fear-driven retreat is portrayed as a fall from warrior-duty; steadfastness is praised as a form of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; the larger text belongs to Kedārakhaṇḍa (Kedāra sacred region).

What ritualistic prescription is mentioned?

None.