Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

। लोमश उवाच । ततः सर्वे सुरगणा दृष्ट्वा तं विलयं गतम् । चिंतयंतः सुरगणाः कथं च विदधामहे

Transliteration

| lomaśa uvāca | tataḥ sarve suragaṇā dṛṣṭvā taṃ vilayaṃ gatam | ciṃtayaṃtaḥ suragaṇāḥ kathaṃ ca vidadhāmahe

Translation

لوماش نے کہا: پھر تمام دیوتاؤں کے گروہ نے اسے لَے (موت) میں جاتا دیکھ کر فکر میں پڑ گئے اور مشورہ کرنے لگے—‘اب ہم کیا تدبیر کریں؟’

Word by Word

• लोमशः: Lomaśa
• लोमशः: Karta (Speaker/वक्ता)
• Type: Noun
• Root: लोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रम/अपादानार्थक (then/from there)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Nominative plural); ‘सुरगणाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• सुरगणाः: groups of gods
• सुरगणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुरगण (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (सुराणां गणाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Nominative plural)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Sambandha (Gerund/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having seen)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)

• विलयम्: dissolution
• विलयम्: Gati-Karma (State/गतिकर्म)
• Type: Noun
• Root: विलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)

• गतम्: gone (to)
• गतम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘तम्’ इत्यस्य विशेषणम् (having gone to dissolution)

• चिन्तयन्तः: thinking
• चिन्तयन्तः: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘सुरगणाः’ इत्यस्य विशेषणम् (while thinking)

• सुरगणाः: the gods’ hosts
• सुरगणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुरगण (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (सुराणां गणाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Nominative plural)

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रश्नवाचक (interrogative adverb)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय-निपात (conjunction)

• विदधामहे: shall we do / arrange
• विदधामहे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + धा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद

Speaker

Lomaśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Lomaśa narrates as devas cluster in the sky, looking down at the serene remains of the sage; their faces show concern and resolve as they confer on the next course of action.

Characters & Entities

• Lomaśa
• Sura-gaṇa (Devas)
• Dadhīci (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine powers depend on righteous means; after a saint’s sacrifice, action must be guided by thoughtful dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is embedded in Kedārakhaṇḍa’s Kedāra sacred landscape, though the verse itself is narrative rather than descriptive of a tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it depicts deliberation among the devas about the next dharmic step.